Naar hoofdinhoud

Conferentie ‘The Return of Political Theology’ met Oliver O'Donovan

We leven in een tijd van grote geopolitieke veranderingen. Van theologen, maar ook van andere christenen die verantwoordelijkheid dragen in kerk, politiek en samenleving wordt gevraagd om deze tijd te duiden in het licht van de Bijbel, de kerk en de traditie. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, omdat je in je gemeente, of in het christelijke politieke veld, uiteenlopende politieke overtuigingen tegenkomt. Hoe (s)preek en handel je wijs in een tijd van pluralisme en polarisatie, van populisme en pragmatiek? Waar bid je voor? Hoe laat je christelijke noties doorklinken in de kerk, in het publieke debat, of in de politiek, in een tijd waarin de rol van het christendom uitgespeeld lijkt? 

Op 5 en 6 november 2026 houdt de Britse theoloog Oliver O'Donovan twee Keynote lectures tijdens een tweedaagse conferentie in Apeldoorn. O’Donovan heeft in de afgelopen decennia de politieke theologie weer op de kaart gezet. In zijn theologische ontwerp worden begrippen als autoriteit, macht, gezag, regering, oordeel, wetten en erkenning opnieuw doordacht. Zo reikt hij een conceptueel kader aan waarbinnen een theologische visie op politiek zich kan ontvouwen. Andere sprekers zullen hierop reflecteren met oog voor de Nederlandse context. In parallelsessies brengen we het in gesprek met andere denkers en met je eigen beroepspraktijk. Gaandeweg wordt duidelijk wat de hernieuwde investering in politieke theologie ons oplevert in het huidige tijdsgewricht. 

De conferentie sluit aan op de academische leeskring rond Oliver O’Donovan onder de titel ‘Geloof en politiek in een wereld op drift’. Deelname aan de leeskring is geen vereiste voor deelname aan de conferentie. Deze conferentie is niet alleen bedoeld voor predikanten en theologen, maar ook voor christenen die werkzaam zijn in de politiek, het openbaar bestuur, maatschappelijke organisaties of andere publieke domeinen. Juist voor wie vanuit het geloof verantwoordelijkheid draagt in het publieke leven biedt de politieke theologie van Oliver O'Donovan een rijk kader om na te denken over gezag, verantwoordelijkheid en de plaats van het christelijk geloof in de samenleving.

Keynote

  • Oliver O'Donovan
    Foto door Tomas Tyner, UCC

Oliver O’Donovan (Londen, 1945) geldt als een van de meest invloedrijke christelijke ethici en politiek-theologen van de afgelopen decennia. Als anglicaans priester en theoloog bekleedde hij onder meer hoogleraarschappen in Oxford, Toronto en Edinburgh. Van 1982 tot 2006 was hij Regius Professor of Moral and Pastoral Theology aan de Universiteit van Oxford en canon van Christ Church. Later was hij hoogleraar Christian Ethics and Practical Theology aan de University of Edinburgh, waar hij nu emeritus hoogleraar is. O’Donovan verwierf internationale bekendheid met zijn diepgaande reflecties op de verhouding tussen christelijk geloof, moraal en politiek.

In invloedrijke werken als Resurrection and Moral Order (1986), The Desire of the Nations (1996) en The Ways of Judgment (2005) ontwikkelde hij een vernieuwende visie op politieke theologie, waarin thema’s als gezag, oordeel, macht en publieke verantwoordelijkheid centraal staan. Hij is Fellow van de British Academy en heeft wereldwijd gerenommeerde gastlezingen verzorgd, waaronder de Gifford Lectures aan de Universiteit van St. Andrews in 2021. Zijn werk heeft een blijvende invloed op het hedendaagse theologische en politieke denken, zowel binnen als buiten de kerk. 

Programma

5 november

  • 10.00 Ontvangst en registratie 
  • 10.45 Welkom en (liturgische) opening 
  • 11.20 Introductie thema van de Conferentie en van O’Donovan – Guido de Graaff 
  • 11.40 Lezing O’Donovan: The 20th century political theology:  its aims and its applicability to the post-Christendom situation.
  • 12.25 Reactie – prof. dr. Niels den Hertog (TUA) 
  • 12.45 Lunch 
  • 13.45 Plenair gesprek n.a.v. de ochtend 
  • 14.15 Naar parallelsessie 1 
  • 14.25 Parallelsessie 1 
  • 15.25 Pauze 
  • 15.50 Parallelsessie 2 
  • 16.50 Wrap up 
  • 17.00 Borrel 
  • 18.00 Diner 
  • 19.45 Avondprogramma – openbaar panelgesprek met Wilbert van Iperen, Marianne Thieme en Almatine Leene, onder leiding van Dick Schinkelshoek
  • 21.15/30 Einde   

6 november

  • 10.00 Welkom en (liturgische) opening dag 2 
  • 10.30 Plenaire lezing prof. dr. Hans Burger (TUU) en reacties van de zaal 
  • 11.30 Pauze 
  • 12.00 Parallelsessie 3 
  • 13.00 Lunch 
  • 14.00 Lezing O’Donovan: The classic tradition of political theology:  its biblical foundations, and its moral orientations for political institutions. Aansluitend plenair gesprek 
  • 15.15 Pauze 
  • 15.35 Plenaire afsluiting 
  • 16.00 Einde 

De conferentie is een initiatief van dr. Wilbert Dekker en dr. Rein den Hertog en een samenwerking tussen de Protestantse Theologische Universiteit, de Theologische Universiteit Utrecht en de Theologische Universiteit Apeldoorn.  

Parallelsessies

Donderdag 5 november Ronde 1

  • Kerkelijk spreken | Coen Wessel

    De Raad van Kerken wendt zich af en toe tot kerken, overheid en samenleving, zoals met de handreiking ‘De weg van discipelschap – de omgang van de kerken met radicaal-rechts gedachtegoed’ van april 2026. 

    In deze workshop oefenen we met kerkelijk spreken. Naar aanleiding van een concrete casus gaan de deelnemers in een aantal zinnen de lijnen van een kerkelijk spreken (of zwijgen) schetsen. In de reflectie komt aan de orde: wie is je publiek, gebruik je specifiek kerkelijke taal of juist niet, enzovoort. 

    Ds. Coen Wessel is algemeen secretaris van de Raad van Kerken in Nederland. Hij was predikant bij de Protestante gemeentes Heerenveen en Hoofddorp en redactielid van ‘In de Waagschaal’. 

  • Huwelijk, gezin en vriendschap bij O’Donovan | Esther Bosker

    Wat betekent het om relaties te begrijpen in het licht van Gods bedoeling met de mens en de toekomst van zijn Koninkrijk? 

    O’Donovan ziet ethiek als een reflectie op menselijke verantwoordelijkheid en levensdoelen, waarbij relaties als huwelijk, gezin en vooral vriendschap betekenis krijgen binnen Gods scheppingsorde en het komende Koninkrijk. De sessie begint met een introductie op O’Donovans denken over deze thema’s. Vervolgens lezen en bespreken de deelnemers gezamenlijk enkele kernteksten, met name uit Entering into Rest: Ethics as Theology, waarin O’Donovan nadenkt over de betekenis van vriendschap en huwelijk vanuit een eschatologisch perspectief. Door middel van close reading en gezamenlijke reflectie onderzoeken we hoe zijn inzichten kunnen bijdragen aan hedendaagse vragen rond relaties, gemeenschap en christelijke levensvorming. 

    Deze sessie is geschikt voor iedereen die geïnteresseerd is in de raakvlakken van theologie, ethiek en het dagelijkse leven, en biedt ruimte voor verdieping, gesprek en gezamenlijke interpretatie van O’Donovans teksten. 

    Esther Bosker MA studeerde in 2020 af aan de Theologische Universiteit Apeldoorn met een scriptie over  Hauerwas’ visie op huwelijk, gezin en seksualiteit. Momenteel werkt ze aan een promotie-onderzoek naar Stanley Hauerwas and Oliver O'Donovan on friendship, family and marriage.

  • Wanneer is oorlog gerechtvaardigd? In gesprek over O’Donovan’s visie op just war | Pieter Vos

    Volgens O’Donovan staat in de traditie van de ‘rechtvaardige oorlog’ het politiek oordelen door een rechtmatige overheid centraal. Het gaat erom recht te doen (doing justice) in de situatie van conflict. Zijn visie gaat terug op Augustinus en Thomas van Aquino die de rechtvaardige oorlog verbonden met de christelijke naastenliefde. Ook rehabiliteert hij de traditionele opvatting van de ‘rechtvaardige reden’ om oorlog te voeren: niet enkel (zelf)verdediging, maar ook bestraffing van onrechtplegers en herstel van eerder aangedaan onrecht. Dit roept de vraag op of zijn visie op rechtvaardige oorlog niet te permissief is. Hebben we gezien de verschrikking van oorlog niet een meer restrictieve visie op rechtvaardige oorlog nodig? Na een inleiding op deze thematiek gaan we met elkaar in gesprek over deze actuele vraag. 

    Prof.dr. Pieter Vos werkt aan de Protestantse Theologische Universiteit als hoogleraar ethiek en geestelijke verzorging bij de krijgsmacht  

Donderdag 5 november Ronde 2

  • Heilig vuur: christelijke politiek in tijden van onzekerheid en wantrouwen | Trineke Palm

    Politiek is spelen met vuur. Met het vuur van de macht. Vuur heeft een vernietigende kracht, maar is ook een bron van energie, warmte en licht. Het zet in beweging, geeft richting en is aanstekelijk. In deze parallelsessie gaan we in gesprek over de bezieling van christelijke politiek, de verleiding van de macht en de roeping vrede te zoeken en recht te doen. 

    Trineke Palm is politicoloog en sinds 2022 directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie. Ze woont in Utrecht en is lid van de Jacobikerk.  

  • De kerk als recapitulatie van Christus’ geschiedenis | Rein den Hertog

    Volgens Oliver O’Donovan is de kerk niet allereerst een organisatie, beweging of instituut, maar een gemeenschap die door de Geest deelneemt aan het hele Christus-gebeuren. De vorm van het kerkelijk leven wordt daarom bepaald door vier momenten uit de geschiedenis van Jezus Christus: Advent, Passion, Restoration en Exaltation. De kerk is een gemeenschap die verzamelt, lijdt, zich verheugt en spreekt. 

    In deze interactieve workshop verkennen we samen deze vier momenten van recapitulatie. Wat betekenen zij precies binnen O’Donovans ecclesiologie? Hoe kunnen zij ons helpen om opnieuw na te denken over de roeping van de kerk in een seculiere samenleving? En hoe krijgen zij concreet gestalte in gemeentelijk leven, publieke verantwoordelijkheid, leiderschap, missionaire presentie en christelijke beroepspraktijk? 

    De workshop combineert een korte introductie op O’Donovans denken met gezamenlijke reflectie en gesprek. Deelnemers worden uitgenodigd om de vier momenten niet alleen theologisch te doordenken, maar ook te onderzoeken hoe zij zichtbaar kunnen worden in het leven van kerk en samenleving vandaag. 

    Dr. Rein den Hertog is predikant in de CGK Amstelgemeente. Hij promoveerde in 2023 op een onderzoek naar gereformeerde ambtsleer in missionair perspectief.  

  • Rome en het zwaard. Hauerwas’ kritische lezing van O’Donovan | Dick Wolters

    De Amerikaanse theoloog Stanley Hauerwas verschilt fundamenteel van mening met Oliver O’Donovan waar het gaat om de waardering van het Christendom. Hauerwas’ bepleit een veel kritischere houding ten opzichte van de staat en zet de kerk neer als een contrastgemeenschap. In deze parallelsessie zullen we zijn kritiek analyseren aan de hand van een concrete casus: de doodstraf. Naast een inleiding op Hauerwas lezen we met elkaar een artikel waarin Hauerwas op dit punt het debat met O’Donovan zoekt. We reflecteren hierop binnen de Nederlandse context waarin, onder het huidige politieke klimaat, om steeds strengere straffen wordt gevraagd. 

    Dr. Dick Wolters is als missionair predikant verbonden aan de Noorderkerk in Amsterdam en werkzaam bij IZB Toerusting. In 2024 promoveerde hij op een studie, getiteld ‘De kerk als contrastgemeenschap’, naar kerk-zijn in een seculiere context, waarbij hij zich liet inspireren door Stanley Hauerwas.

Vrijdag 6 november

  • Prefiguratieve politiek en politieke theologie in gesprek | Suzan Sierksma-Agteres

    In deze workshop verkennen we prefiguratieve politiek: benaderingen van maatschappelijke verandering waarbij groepen het beoogde toekomstideaal al in het heden proberen te belichamen in hun sociale organisatie en praktijken. Hoewel dit fenomeen vaak wordt onderzocht bij anarchistische, marxistische of klimaatactivistische bewegingen, is er ook binnen christelijke tradities een rijke geschiedenis van gemeenschappen die idealen van het Koninkrijk van God concreet vormgeven in gemeenschapsleven en maatschappelijke betrokkenheid. 

    De workshop onderzoekt of en hoe prefiguratieve politiek een vruchtbare aanvulling kan zijn op bestaande christelijke benaderingen van politieke filosofie en theologie in de 21e eeuw. Daarbij staan de spanningen tussen benaderingen centraal, zoals de verhouding tot het bestaande politieke systeem (hoe antirevolutionair moeten christenen zijn?) en de onderscheiden rollen van kerk en staat (hoe politiek is een kerk?). Aan de hand van teksten uit verschillende tradities gaan we in gesprek om deze spanningen te verhelderen en de inhoudelijke dialoog te zoeken. 

    Dr. Suzan Sierksma-Agteres is universitair docent Nieuwe Testament aan de Protestantse Theologische Universiteit te Utrecht. Haar onderzoek richt zich op het kruisvlak van christelijk denken en filosofie, zowel in historische als in hedendaagse vormen. Recent verschenen van haar hand: Paul and the Philosophers' Faith: Discourses of Pistis in the Graeco-Roman World en, samen met Maarten Verkerk en Gerrit Glas, De filosofie van Herman Dooyeweerd, 1894-1977: Hoopvol, actueel en praktisch

  • Het Westen: christelijk erfgoed of cultuurchristendom? | Guido de Graaff

    ‘Het Westen’ en ‘de Westerse beschaving’ zijn begrippen die veel voorkomen in rechts-populistische retoriek. Het Westen wordt hier typisch gepresenteerd als iets dat in verval is – losgeraakt van z’n christelijke basis, bedreigd door niet-Westerse religieuze invloeden – en dat als zodanig hersteld en verdedigd dient te worden. In deze parellelsessie zal deze populaire visie kritisch bevraagd worden aan de hand van Oliver O’Donovans begrip Christendom: een periode van opmerkelijke invloed van christelijke zending op de Europese cultuur en politiek, met een lange nasleep in het Westerse politieke denken; maar tegelijkertijd een historisch fenomeen, niet te verwarren met het komende Koninkrijk van God. 

    Guido de Graaff woont in Londen waar hij werkt als theologisch adviseur voor de bisschoppen van de Church of England. Daarvoor heeft hij meerdere jaren dogmatiek en ethiek gedoceerd bij St Augustine’s College of Theology. 

  • 'No End to the Word' - Preek en politiek | Wilbert Dekker

    In deze parallelsessie bespreken we de preek 'No End to the Word'  die O'Donovan in 2006 in Oxford hield. We duiken samen kort in de exegese van Handelingen 28:31 - het laatste vers van dit bijbelboek - en kijken naar de homiletische beweging die O'Donovan maakt. Hoe komen kernbegrippen uit zijn politieke theologie terug in deze preek en in welk licht komen ze te staan? Hopelijk werkt deze preek als een inspirerende spiegel voor je eigen preekpraktijk. 

    Dr. Wilbert Dekker is predikant van de Westerkerk in Kampen (PKN) en supervisor. Hij promoveerde in 2024 aan de Rijksuniversiteit Groningen op een onderzoek naar de politieke context van de rechtszaken in Handelingen. 

Praktische informatie

  • Voor wie?

    • theologen en werkers in de kerk 
    • theologisch geïnteresseerde professionals in politiek en maatschappelijk veld die zoeken naar stevige bezinning op geloof en publieke verantwoordelijkheid 
    • studenten theologie  
  • Wat levert het je op?

    • Je wordt academisch én geestelijk toegerust om je weg te vinden in een veranderende wereldorde. 
    • Je verdiept je in de bronnen van de politieke theologie en leert deze verbinden met de praktijk van prediking, pastoraat en geestelijk leiderschap. 
    • Je krijgt zicht op de rol van de kerk in een post‑christelijke en pluriforme samenleving. 
    • Je wordt onderdeel van een groeiende gemeenschap van theologen die samen zoeken naar wijsheid, moed en theologische helderheid. 
  • Voertaal

    De conferentie is Engelstalig voor de onderdelen waar O’Donovan bij betrokken is. Parallelsessies kunnen ook in het Nederlands.  

  • Kosten

    € 400 voor de hele conferentie 

    • inclusief: maaltijden en koffie
    • exclusief: overnachting. Een eventuele overnachting is op eigen gelegenheid

    Studententarief

    Studenten betalen € 90 mits zij beschikbaar zijn voor ten minste één blok in het programma voor het bieden van ondersteuning.

    Leeskringtarief

    Deelnemers aan de leeskring ontvangen korting en betalen € 250 voor de hele conferentie.

    PE-budget

    Wie nog PE-budget heeft, kan de kosten daarop declareren via het declaratieformulier van de Protestantse Kerk.

  • Locatie

    Theologische Universiteit Apeldoorn
    Wilhelminapark 4
    7316 BT Apeldoorn

Aanmelden

Met het formulier op deze pagina meld je je aan als deelnemer aan de conferentie. 

Met deze aanmelding verklaar je je akkoord met de annuleringsvoorwaarden voor cursussen en meerdaagse activiteiten.