Grond

In dit deelproject onderzoeken we samen met christelijke agrariërs hoe geloof een rol speelt op hun erf. We onderzoeken de rol van geloof in de verschillende manieren waarop christelijke boeren zich tot de grond verhouden en identificeren perspectieven en praktijken die kunnen bijdragen aan een theologisch verantwoorde omgang met de grond.

Gemeentetheologie onderzoekt hoe kerkelijke gemeenschappen in Nederland denken over en omgaan met de grond, zoals dat zichtbaar wordt in liturgische praktijken, vieringen en de theologiegeschiedenis. Aan de hand van workshops, etnografisch onderzoek en studie van theologische bronnen, brengt het deelproject bestaande gemeentetheologieën in kaart en werkt het toe naar een theologisch verantwoorde visie op grond. Het project wordt uitgevoerd door postdoc-onderzoeker Marileen Steyn.

Kerken van de Protestantse Kerk in Nederland bezitten gezamenlijk 27.000 hectare grond die verpacht wordt aan agrariërs. In het deelproject gericht op kerk en pacht wordt, in samenwerking met kerken en diaconieën, gewerkt aan een theologisch verantwoord en contextgevoelig beleid voor dat grondbeheer. Via regionale leergemeenschappen, ondersteund door experts als bodemdeskundigen, agrariërs en pachtspecialisten, wordt stapsgewijs toegewerkt naar twee concrete resultaten: een praktische beleidsvisie en handleiding voor verantwoord grondbeheer, en een theologische visie op de rol van de kerk als grondeigenaar in vraagstukken rond duurzaamheid, voedselvoorziening en klimaat.

Grond en de kunsten: In dit deelproject zoeken we naar nieuwe grondtaal om onze relatie met de grond te beschrijven. Kunstenaars spelen een voortrekkersrol in het creëren van nieuwe taal, metaforen en beelden die ongedachte perspectieven bieden. In samenwerking met schrijver, bioloog en tuinder Mariken Heitman onderzoeken we hoe kunst en theologie elkaar kunnen inspireren bij het nadenken over de existentiële vragen die opkomen tegen de achtergrond van ecologische en klimaatcrises.

De PThU en het Sociaal en Cultureel Planbureau voerden in 2023 een grootschalig kwantitatief onderzoek uit naar hoe burgers in Nederland aankijken tegen de duurzaamheidsopgave en hoe die moet worden gerealiseerd. Ook onderzochten we wat mensen bereid zijn op te offeren om deze duurzaamheidsopgave te realiseren. Bijzondere aandacht ging hierbij uit naar christenen en de manier waarop geloof een rol speelt in hun perspectieven en opofferingsbereidheid. 

In 2028 willen we dit onderzoek herhalen, om in kaart te brengen hoe de visie van burgers en van christenen zich over langere tijd ontwikkelt.

Christelijk geloof speelt in Nederland nauwelijks nog een rol in hoe mensen omgaan met grond. Terwijl klimaatverandering en ecologische vraagstukken steeds urgenter worden, ontbreekt volgens de onderzoekers een duidelijke theologische visie op grond, landbouw en natuur. Hoewel christenen belijden dat de aarde aan God toebehoort, blijken in de praktijk vooral economische en juridische belangen bepalend voor hoe mensen over grond denken en ermee omgaan. Financiële overwegingen geven doorgaans de doorslag, terwijl geloof weinig invloed heeft op keuzes of op de bereidheid om offers te brengen om klimaatverandering tegen te gaan. De onderzoekers zien in deze ontwikkeling tekenen van secularisatie binnen christelijke gemeenschappen. Tegelijk bieden historische tradities, groeiende aandacht voor lokale grond en nieuwe rituelen rond land en voedsel perspectief. Een hernieuwde verbinding tussen geloof en zorg voor de grond is mogelijk, maar vraagt om actieve inzet van theologen, gelovigen en kerkelijke gemeenschappen.