Promotie: Visualising the Vision

18 juni 2021

Konstantin Stijkel verdedigt zijn proefschrift 'Visualising the Vision - A study of the plan of Ezekiel’s temple'.

Samenvatting

Het boek Ezechiël is een literair meesterwerk dat spreekt van Israëls val, herrijzenis en uiteindelijk herstel. Door velen wordt het ook gezien als een moeilijk boek. Hieronymus noemde het een labyrint van Gods mysteries. Deze studie is echter met name gericht op de verklaring van het tempelvisioen van Ezechiël 40-48, de finale van het boek. Dit visioen roept niet minder vragen op dan het gehele boek Ezechiël. De theoloog Jacob Milgrom noemde het visioen een ruimtelijk raadsel.

Dit proefschrift beoogt meer inzicht te verschaffen in de bijzondere aard van een prachtige, maar niettemin gecompliceerde profetische tekst en het verhelderen van enkele problemen bij de beeldvorming van Ezechiëls visioen. De vraag die in deze studie centraal staat is hoe het visioen van Ezechiëls tempel kan worden verklaard en uitgebeeld. Mijn stelling is dat het uitbeelden van de tekst van Ezechiël 40-48 een beter inzicht verschaft in het tempelvisioen.

De titel van dit proefschrift, Visualising the vision, maakt duidelijk dat in deze studie de nadruk vooral wordt gelegd op het beeldend weergeven van een tempel die aan ons is overgeleverd in een narratieve tekst. Ezechiël zelf geeft met de vertrouwde beelden van Salomo’s tempel voor ogen de nieuwe werkelijkheid weer van een toekomstige tempel. De visionaire beelden bevatten ook elementen die Ezechiël onbekend voorkwamen. Hij zag “iets als een stad”. De beelden die hij zag vroegen het uiterste van zijn voorstellingsvermogen. Wij als mensen van de 21e eeuw hebben nog veel meer verbeeldingskracht nodig om ons een voorstelling te maken bij een tekst van 2600 jaar oud.

Naast het belang van een goede beeldvorming bij de tekst, zijn de vragen over het karakter en de bedoeling van de tekst cruciaal. Die vragen worden op verschillende manieren uitgelegd. Tegenover de klassieke uitleg van een letterlijke tempel staat de moderne opvatting van een idealistische tempel. Zal deze tempel ooit gebouwd worden of wordt het beeld van de tempel enkel gebruikt als metafoor voor een nieuwe toekomst? Misschien liggen zelfs beide opties in het visioen opgesloten.

In dit verband is het opvallend dat in Ezechiëls beschrijving het beeld van een aardse tempel opdoemt die in zekere zin vergelijkbaar is met de tempel van Salomo. De afmetingen en te gebruiken materialen zijn dan ook puur aards. Daarentegen doemt in het visioen dat Johannes van Patmos ontving een heel ander beeld op, namelijk een hemels beeld van het nieuwe Jeruzalem dat neerdaalt op aarde. Dit hemelse Jeruzalem heeft in zijn afmetingen hemelse dimensies. Ook de gebruikte materialen zijn buitengewoon want er wordt gesproken van gouden straten en paarlen poorten; hemelse metaforen voor een ongekende schoonheid.

In de beschrijving van Ezechiëls tempel gaat het om structuren, bouwkundige elementen, ornamenten en gebruiksvoorwerpen die ons bekend voorkomen, maar toch levert de Hebreeuwse tekst met de vele bouwkundige termen de nodige hoofdbrekens op bij de vertaling. De soms cryptische omschrijvingen van wat Ezechiël waarnam tijdens zijn rondgang door een virtuele tempel zijn soms moeilijk te duiden. In het betoog van de profeet Ezechiël worden de gebouwde elementen vaak vrij oppervlakkig beschreven. Daarentegen zijn ogenschijnlijk minder belangrijke details zeer uitvoerig weergegeven. Bovendien werd Ezechiël een driedimensionale tempel getoond die hij tweedimensionaal beschreef. Bijna alle hoogtematen ontbreken. Dit betekent dat het tempelvisioen niet als een blauwdruk voor een nieuw te bouwen tempel kan worden gezien. Hoewel Ezechiëls tempel zich op het eerste gezicht aandient als een concreet bouwplan, ontbreekt er aan de beschrijving te veel om het weer te geven in een bouwtekening met alle daarvoor benodigde gegevens. Ezechiëls beschrijving laat zich lezen als een ruimtelijk concept waarin de hoofdlijnen en enkele belangrijke details van het plan zijn vastgelegd.

Op dezelfde wijze worden in onze tijd de eerste schetsen voor stedenbouwkundige plannen ontwikkeld. De tempel werd Ezechiël getoond om die te beschrijven, maar hij kreeg niet de opdracht om te bouwen zoals dat eerder het geval was bij de Tabernakel en de tempel van Salomo. De betekenis van het tempelvisioen reikt veel verder. Het houdt een belofte in van een nieuwe toekomst, het is een boodschap van hoop. Het visioen van een nieuwe tempel moest bij de ballingen schaamte opwekken over hun vroegere ongerechtigheden. Dan zou God weer in hun midden kunnen wonen en zou de eenheid tussen God, volk, land en tempel weer hersteld kunnen worden.

Met het oog van een bouwkundige ben ik Ezechiël gevolgd op zijn rondgang door de tempel die hem getoond werd. Dat leidde tot verrassende ontdekkingen en nieuwe inzichten. Op grond van mijn waarnemingen is de vertaling van de Hebreeuwse tekst op aan aantal plaatsen genuanceerd.

Informatie

Datum: 18 juni 2021
Aanvangstijd: 12.30 uur

Promotor:  Prof. dr. K. Spronk
Tweede promotor: Prof. dr. E. van Staalduine-Sulman

Door de huidige situatie is de promotie op locatie alleen bij te wonen op uitnodiging. Alle andere geinteresseerden kunnen de promotie volgen via de livestream op YouTube. 

Cookies

We vinden het belangrijk om je daar goed over te informeren. Cookies helpen ons je ervaring op onze website te verbeteren. Functionele cookies dragen bij aan een soepel draaiende website. Analytische cookies bieden ons inzicht in hoe gebruikers de website gebruiken. Met marketing-cookies kunnen we je op basis van je websitebezoek gepersonaliseerde inhoud bieden.