Moral Compass Project

Deelproject: Meer dan puur subjectief: de betekenis van ‘het goede’ voor hedendaagse morele vraagstukken

De moraliteit van vandaag

Hedendaagse moraliteit is ingewikkeld. Er is veel onenigheid over wat goed is om te doen.  In debatten over klimaatverandering, immigratie en nationalisme, boeren en stikstof, of de terugkeer van de wolf staan opvattingen vaak diametraal tegenover elkaar. Dit geeft aan hoe belangrijk moraal voor mensen is. Tegelijk laat het zien dat er moeilijk overeenstemming te bereiken is over morele vraagstukken. Onderliggend lijken twee verschillende opvattingen over moraal een rol te spelen. Enerzijds is het alsof mensen zelf mogen bepalen wat het goede voor hen is en welke waarden zij nastreven – een subjectivering van de moraal. Anderzijds lijken mensen meer dan ooit gepolariseerd in tegengestelde kampen die koste wat kost vasthouden aan hun standpunten in morele discussies – een zeker moralisme. In beide gevallen is een gedeeld moreel kader afwezig.

Wat is de aard van het goede?

Toch blijven mensen over de grenzen van verschillen heen spreken over wat goed is in een meer overstijgende zin. Ze ervaren het goede als iets dat verder gaat dan hun eigen subjectieve morele voorkeuren, bijvoorbeeld wanneer ze te hulp schieten in het geval van een ongeluk. Mensen zeggen dan: ‘ik deed gewoon wat goed is en wat iedereen zou doen’. Dit deelproject sluit bij deze ervaring aan, door onderzoek te doen naar het karakter van het goede dat hierin verondersteld wordt. Specifiek wordt onderzocht hoe het goede zowel transcendent als immanent kan zijn. Oftewel, hoe het goede enerzijds een abstract concept is dat nooit volledig door de mens begrepen kan worden, maar anderzijds ook concreet en tastbaar is in het menselijke leven en handelen. Het uiteindelijke doel van het project is om dit dubbele karakter van het goede te duiden en te onderzoeken. Hoe kan ‘het goede’ dienen als een leidend en begeleidend begrip in de actuele, ingewikkelde omgang met morele vraagstukken? Specifiek wordt hiermee ingegaan op de subjectivering van de moraal enerzijds en een polariserend moralisme anderzijds.

Protestantse visies op het goede

Om het begrip van ‘het goede’ te kunnen duiden, wordt er onderzoek gedaan naar hoe het goede zowel door hedendaagse denkers als in de traditie wordt begrepen. In het bijzonder wordt onderzocht hoe vroeg-Protestantse theologen het het goede begrepen. Deze theologen zijn interessant omdat ze enerzijds staan in de lange klassieke en christelijke traditie van denken over het goede. Anderzijds staan ze aan het begin van de moderniteit en moderne opvattingen van moraal. Het gedachtegoed van deze theologen wordt in contact gebracht met ideeën van hedendaagse filosofen, zoals Charles Taylor, Alasdair MacIntyre en Martha Nussbaum. Zo kan een gedegen en actueel begrip van het goede worden onderzocht, dat aansluit op en sturing geeft in de ingewikkelde omgang met moraliteit van vandaag de dag.

Onderzoekers

Tijs Ooms, promovendus

Pieter Vos, eerste promotor

Petruschka Schaafsma, tweede promotor

Rob Compaijen, co-promotor 

Sleutelpublicaties

• Informatie volgt