Toekomstgericht kerk-zijn

Wat is er aan de hand? 

Onze eerste vraag is: wat gebeurt er nu in kerk en samenleving? De kerk krimpt, en het christelijk geloof verliest aanhang. Maar de crisis gaat dieper: we vergeten soms onze roeping. In een tijd van polarisatie, klimaatverandering en ongebreideld kapitalisme zoeken we opnieuw naar wat het betekent kerk van Christus te zijn. 

Hoe kunnen we richting geven? 

Onze tweede vraag is: hoe wijzen we een weg vooruit? Met Toekomstgericht Kerk-zijn willen we niet alleen analyseren, maar ook perspectief bieden. Het project loopt van 2025 tot 2029 en mondt uit in inzichten die zowel theologisch gefundeerd als praktisch bruikbaar zijn. Zo willen we kerken en gelovigen uitnodigen om samen te ontdekken: deze kant gaat het op, kom, ga met ons mee.  

Doelstellingen 

We hebben voor het project zes algemene doelstellingen geformuleerd. Dat zijn deze:

1. Een nieuw beeld van kerk-zijn 
   We willen uitwerken hoe de kerk van Christus, juist in een tijd waarin geloof minder vanzelfsprekend is, kan blijven leven vanuit Gods toekomst.
2. Begrijpen van de samenleving
   We onderzoeken welke grote veranderingen er in Nederland spelen –
   in cultuur, samenleving en geloof – en wat die betekenen voor de kerk. 
3. Kijken naar wat er in de kerk gebeurt
   We bestuderen wat er in kerken concreet gebeurt: welke gewoontes en praktijken laten zien waar
   kansen en moeilijkheden liggen om toekomstgericht kerk te zijn.
4. Theologie vernieuwen
   We brengen nieuwe kerkelijke initiatieven en academisch onderzoek met elkaar in gesprek, zodat
   beide elkaar kunnen versterken. We werken ook samen als collega’s met verschillende achtergronden
   in bijbelwetenschappen, praktische theologie en systematische theologie. 
5. Leren van feiten en ervaringen 
   We verzamelen gegevens en ervaringen uit de praktijk en gebruiken die in ons onderzoek.
   Zo ontstaat kennis die niet alleen in theorie, maar ook in de praktijk bruikbaar is. 
6. Samenwerken in kerk en universiteit
   We bouwen een manier van samenwerken waarin de dienstenorganisatie van
   de Protestantse Kerk en de PThU elkaar versterken en gezamenlijk onderzoek doen. 

Projectontwerp en deelprojecten 

Het onderzoek loopt van 2025 – 2029 en gaat geleidelijk van een diagnostische naar een gidsende fase. We werken in verschillende deelprojecten: 

1. Betekenis 'toekomstgericht kerk zijn': we verhelderen de conceptuele en theologische basis van toekomstgericht kerk-zijn. 
2. Bezieling van de voorganger: we onderzoeken de spiritualiteit van theologische professionals en hoe deze bijdraagt aan een toekomstgerichte kerk. 
3. Empirische ecclesiologie: we bestuderen de empirische gestalte van de kerk en hoe gemeenten hun missionaire roeping verstaan. We maken hierbij gebruik van Nieuw Kerkelijk Peil, een onderzoeksinstrument waarbij kerken zelf kunnen checken wat ze in huis hebben om aan hun roeping te werken.  
4. Prefiguratie: Hoe kun je (kerkelijke) gemeenschappen zien als een voorproef van het Koninkrijk van God en wat zijn de implicaties hiervan voor de ecclesiologie? We onderzoeken eerste-eeuwse christelijke gemeenschappen en hun zelfverstaan als voorlopers van Gods rijk, zoals die in diverse Bijbelboeken naar voren komt.  
5. Interculturele perspectieven: we vergelijken kerken in verschillende culturele contexten en de uitdagingen die zij ervaren. 
6. Gebed: we onderzoeken de rol van gebed binnen de Protestantse Kerk in Nederland en hoe een vernieuwde gebedscultuur kan bijdragen aan het kerkzijn. 
7. Diaconale presentieplekken: door middel van theologisch actieonderzoek met mensen in diaconale presentieplekken werken we aan een ecclesiologie vanuit de marge. 
8. Godsdienstige vorming van jongeren: we onderzoeken de dynamiek tussen volwassenen en jongeren met het oog op het ontwikkelen van nieuwe manieren van leren geloven.  
9. Geleefd geloof: we onderzoeken het geleefde geloof van mensen in een multiculturele en multireligieuze wijk en denken na over welke kerkelijke praktijk daarbij past.  

Onderzoek met lokale gemeenschappen en professionals 

Vanaf het begin werken we nauw samen met mensen op de kerkvloer. Denk aan predikanten, kerkelijk werkers, geestelijk verzorgers, diakonale professionals of buurtpioniers. Veel van ons onderzoek is bij lokale kerken thuis. We organiseren ontmoetingen, conferenties en andere activiteiten, zodat kerken en gelovigen actief meedoen en meedenken (het zogenaamde 'community engaged research'). 

Ons onderzoek wil niet alleen nieuwe kennis voor de universiteit opleveren, maar ook kerken verder helpen. Wetenschappelijk vernieuwen we de manier van theologie bedrijven. In de praktijk bieden we nieuwe ideeën en inzichten waar gemeenten en werkers in de kerk direct mee aan de slag kunnen. 

Projectteam en samenwerkingspartners 

Het project is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk en de PThU. Er is een  projectleiding die zorgt voor visievorming, samenhang en aansturing van het onderzoeksproject. Samenwerking met internationale partners en lokale kerken is een belangrijk onderdeel van het project.