Onderzoeksplaats sociale inclusie en levensbeschouwing

The Influence of Karma, Fate, Sin, Punishment, and Curse Based Beliefs about Intellectual Disability on the views of Nepalese Pastors and Church Inclusion Practices in Nepal.

Deze scriptie onderzoekt hoe Nepalese predikanten een verstandelijke beperking interpreteren in relatie tot culturele opvattingen over karma, het lot, zonde, vervloeking en straf, en hoe deze interpretaties vormgeven aan inclusiepraktijken in de kerk. Op basis van kwalitatieve interviews met predikanten, focusgroepgesprekken met kerkleden en gesprekken met personen met een verstandelijke beperking en hun families in de gemeente Birendranagar, in het district Surkhet, stelt het onderzoek vast dat culturele opvattingen niet gescheiden zijn gebleven van het christelijk geloof, maar in de pastorale theologie zelf zijn opgenomen. Zelfs wanneer predikanten deze opvattingen ronduit afwijzen, volgt daaruit niet automatisch daadwerkelijke inclusie; de reactie van de kerk blijft vaak beperkt tot medelijden en liefdadigheid, in plaats van mensen werkelijk het gevoel te geven erbij te horen. Het onderzoek wijst een onderliggend onderwijsvacuüm — het ontbreken van onderwijs over beperkingen — aan als de voornaamste reden waarom deze opvattingen en uitsluitingspraktijken onbetwist blijven voortbestaan. Vanuit de theologie van de beperking betoogt de scriptie dat de Nepalese kerk al beschikt over de theologische bronnen voor inclusie; wat nog ontbreekt, is het onderwijzen, toepassen en in de praktijk brengen van die theologie.

Lees de scriptie.

Amos Gurung is een Nepalese theoloog, praktijkdeskundige op het gebied van kerkelijk werk met mensen met een beperking en onderzoeker met meer dan 18 jaar ervaring in christelijk werk en gemeenschapsontwikkeling. Hij behaalde een Bachelor of Theology, een Master of Divinity en een Master of Arts in Disability Ministry. Hij rondde zijn Master of Theology (MTh) in Ethics of Dignity aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) in Utrecht, Nederland, met succes af na de succesvolle verdediging van zijn scriptie. Daarin onderzocht hij hoe opvattingen over een verstandelijke beperking die gebaseerd zijn op karma, het lot, vervloeking, straf en zonde de pastorale theologie en inclusie in de kerk in Nepal beïnvloeden.

Hoogbegaafdheid in de NGK. Een onderzoek naar sense of belonging onder hoogbegaafden.

Voor mijn bachelorscriptie heb ik onderzoek gedaan naar ‘sense of belonging’ onder hoogbegaafden in de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Hiervoor heb ik een literatuurstudie uitgevoerd en heb ik hoogbegaafde volwassenen gevraagd of zij zich thuis voelen in hun kerk tijdens kwalitatieve interviews. Ik heb onderzocht wat hoogbegaafdheid precies is, wat hoogbegaafdheid betekent voor sense of belonging en wat er bekend is over de relatie tussen hoogbegaafdheid en kerk. Tijdens de interviews kwamen verschillende verhalen naar voren die uit de literatuur naar voren komen als risicofactoren voor het ervaren van sense of belonging (thuisgevoel). Toch gaf geen van de geïnterviewden aan dat zij zich niet thuisvoelen. Dit vind ik opvallend en het geeft aanleiding tot verder onderzoek onder christelijke hoogbegaafden: hoe ervaren zij spiritualiteit? Hoe ziet hun relatie met God eruit? Wat heeft bepaalde hoogbegaafden ertoe gedreven om de kerk te verlaten?

Lees de bachelorscriptie.

“Ik kijk, dus ik ben”. Kijkend op zoek naar zingeving . Een Pilotstudie over de inzet van de methode Art-Based Learning voor mensen met een licht verstandelijke beperking

In dit onderzoek staat Art-Based Learning (ABL) centraal, een methode waarbij de ontmoeting met een kunstwerk wordt ingezet om persoonlijke levens- en zingevingsvragen te verkennen. In een pilotstudie is onderzocht of ABL geschikt is voor mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor deze doelgroep kan een minder talige benadering van waarde zijn, omdat zij vaak moeite ervaren met taal en verbale communicatie.

Tijdens het onderzoek doorliepen de deelnemers vier stappen: het formuleren van een persoonlijke levensvraag, het aandachtig beschouwen van een zelfgekozen kunstwerk, het verkennen van associaties en verbeelding, en het verbinden van de opgedane ervaringen aan hun levensvraag.

De resultaten wijzen erop dat ABL een veelbelovende methode is voor geestelijk verzorgers. Deelnemers ontwikkelden nieuwe inzichten in zichzelf en hun levensvragen en ervoeren troost.  Wel bleek meer verbale begeleiding noodzakelijk dan vooraf verwacht. Het museumbezoek zelf droeg wezenlijk bij aan de ervaring van zin. Deze bevindingen onderstrepen zowel de mogelijkheden van ABL als het belang van afstemming op de behoeften van de doelgroep.

Lees de scriptie

In 2023 heb ik als masterstudent Spiritual Care (VU) in het kader van de KWP een onderzoeksstage gedaan. Wat mij betreft een prettige samenwerking waarin theorie en praktijk met elkaar in gesprek werden gebracht, onder deskundige begeleiding van dr. A. Mulder (KWP) en dr. G. Blaauwendraad (VU). Ik heb onderzocht hoe mensen met een licht verstandelijke beperking gemeenschapsvormende activiteiten, georganiseerd door geestelijk verzorgers, beleven en waarderen. Vervolgens heb ik de uitkomsten vergeleken met de door de VGVZ geformuleerde doelstelling van geestelijke verzorging te weten het ‘bevorderen van spirituele groei, veerkracht, weerbaarheid, eigen regie en het verminderen van kwetsbaarheid’ (VGVZ, 2015, p. 10). Negentien mensen met een LVB (respondenten) hebben openhartig verteld over hun ervaringen. Een belangrijke opbrengst van dit onderzoek is dat mensen met een LVB een andere nadruk leggen dan de VGVZ. De respondenten waarderen in de gemeenschapsvormende activiteiten met name ‘het geaccepteerd, gezien, gehoord en gekend zijn’, ‘het hebben van een plaats waar verdriet en vreugde kan worden gedeeld’, en ‘het serieus mogen meedoen met je talenten en ideeën’. In plaats van de optimistische begrippen ‘bevorderen’, ‘groei’ en ‘verminderen’ spreken zij liever over ‘een plek waar aandacht en eerlijkheid is zodat je jezelf kunt zijn inclusief je kwetsbaarheid en afhankelijkheid’. Het verdient aanbeveling nader te onderzoeken in hoeverre de formulering van de VGVZ voldoet voor mensen die kwetsbaar zijn en blijven bijvoorbeeld ten gevolge van een LVB. Bekijk het eindverslag van mijn onderzoek.

In januari 2023 hebben wij onze bachelor Social Work aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) behaald door het doen van praktijkonderzoek en het ontwerpen van een praktijkverbetering. Het onderzoek richtte zich op de vraag hoe een begeleider een gesprek kan voeren over zinbeleving met een persoon met een licht verstandelijke beperking (LVB).

Wij hebben verschillende stakeholders betrokken bij ons onderzoek: bewoners met een LVB, begeleiders, de gedragskundige, de geestelijk verzorger, de DVC-er, en een verwant. André Mulder was vanuit de kenniswerkplaats (KWP) bij het onderzoekstraject betrokken als externe stakeholder. Met behulp van alle stakeholders is de praktijkverbetering vormgegeven. Gezamenlijk is de conclusie getrokken dat de praktijkverbetering niet enkel een nuttig instrument is dat informatie oplevert en een probleem oplost. Het besef is gaan leven dat samen iets doen, zonder dat het iets oplevert, zinnig is. Hieruit worden namelijk betekenisvolle verbindingen gecreëerd. Juist die betekenisvolle verbindingen zijn belangrijk in het voeren van gesprekken over zinbeleving. Tijdens het onderzoekstraject heeft André ons begeleid door het delen van relevante kennisbronnen en door feedback te geven op de stappen die wij tijdens het ontwerpproces hebben genomen. De betrokkenheid van André heeft ervoor gezorgd dat ons onderzoek buiten de grenzen van onze opleiding en onderzoekslocatie vorm kon krijgen; wij kregen meer zicht op wat er landelijk in het werkveld zich afspeelt op het gebied van zinbeleving van mensen met een LVB. De samenwerking met de KWP heeft ons blikveld verruimd en daardoor was het een waardevolle toevoeging op het gehele onderzoekstraject. Bekijk het eindverslag.

Ook Hein van de Kamp heeft afscheid genomen van de Kenniswerkplaats. Hij voltooide zijn BA Theologie aan VIAA en schrijft: “De betrokkenheid van geloofsgemeenschappen op mensen met een verstandelijke beperking neemt geleidelijk aan af. Er worden minder gemeenschappelijke vieringen georganiseerd; het wordt lastiger vrijwilligers te vinden voor het onderhouden van contacten (formeel en individueel), onder meer door vergrijzing van vrijwilligers en toenemende zorgbehoefte van cliënten (verminderde mobiliteit), die extra inspanningen van de instelling en van vrijwilligers vraagt met betrekking tot vervoer.”
Dit is het beeld dat André Mulder schetst in zijn rapport Landelijk beeld over de relatie tussen geloofsgemeenschappen en mensen met een verstandelijke beperking. Hij voegt daar aan toe: “Lokaal zijn verschillen groot: op sommige plekken is sprake van jarenlange trouw in betrokkenheid; soms zijn er nieuwe initiatieven. Op andere plekken is de betrokkenheid verminderd of volledig verdwenen.”
Ik, Hein van der Kamp (64), student HBO-theologie bij VIAA in Zwolle, was nieuwgierig wat ik zou aantreffen in het Groene Hart, bij de zorginstelling Ipse de Bruggen. Ik formuleerde de volgende vraag voor mijn onderzoek: “Welke samenwerkingsmogelijkheden zien de Geestelijke Verzorging van Ipse de Bruggen te Zwammerdam en christelijke geloofsgemeenschappen in de directe omgeving met het oog op de sociale inclusie van mensen met een verstandelijke beperking?” Bekijk mijn rapport op basis van gesprekken met vertegenwoordigers van 8 geloofsgemeenschappen.

Martijn Stam en Mike van der Weert rondden in oktober 2024 hun onderzoek af naar communicatie in de geloofsgemeenschap met mensen met een verstandelijke beperking. Ook uit dit onderzoek komt weer naar voren hoe belangrijk het werkelijk serieus nemen van de ervaringen en gedachten van ervaringsdeskundigen is. Het verlangen om als normaal te worden behandeld is heel sterk. Ook kwam naar voren dat zelf invloed hebben op hoe de gemeenschap rekening houdt met de beperkingen wezenlijk is voor het gevoel van erkenning. 

Lars Kramer rondde zijn bachelor aan de VU/PTHU af met een onderzoek naar identificatiefiguren in de Bijbel voor mensen met autisme. Hij schrijft hierover:  “In mei 2023 heb ik mijn bachelor Theologie aan de PThU / VU afgerond. De vraag voor mijn verkennend literatuuronderzoek was welk model voor het omgaan met beperkingen (medisch, sociaal of cultureel) de meeste mogelijkheden biedt als we lezen over de Bijbelse personages Simson, Legioen en Nikodemus. Welk model zorgt ervoor dat die verhalen een bron van herkenning en inclusie worden voor mensen met autisme? Als voorbeeld neem ik Nikodemus. Hij wordt door sommigen beschreven als iemand met mogelijk autistische kenmerken. Vanuit het sociale model kun je zeggen dat Nikodemus bijvoorbeeld symbolische/metaforische taal niet begrijpt, een rustig moment zoekt als hij Jezus wil spreken (in de nacht) en sociaal onhandig gedrag laat zien. Nikodemus wordt dus niet op basis van medische kenmerken beschreven, maar op basis van gedrag in de sociale omgeving. Ik hoop dat er in de komende jaren meer literatuur verschijnt rondom Bijbelse personages die een voorbeeldfiguur zijn voor mensen met autisme. Het onderzoek toont aan dat de eerste stappen daartoe in de afgelopen jaren zijn gezet.” Bekijk het essayistische werkstuk van Lars. Hij hoopt in zijn masterstudie verder te gaan in de Kenniswerkplaats met zijn masterthesis.

Ellen van Heek- van den Noort rondde in januari 2025 haar studie Theologie (master Identiteit, Ethiek en Samenleving) aan de Theologische Universiteit Utrecht af met een hoog gewaarde masterscriptie over aandacht voor zingeving in de professionele ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking. Ze deed het onderzoek onder persoonlijk begeleiders in de context van haar werk binnen de zorginstelling Aveleijn. Begeleiders waren prof. Roel Kuiper en prof. André Mulder. Titel: Een verloren dimensie? Existentiële zingeving in normatief perspectief. Een empirisch onderzoek vanuit de normatieve praktijktheorie naar aandacht voor existentiële zingevingsvragen in de praktijk van agogische begeleiding van mensen met een lichte tot matige verstandige beperking.