Home/actueel/PThU nieuws/Onderzoeksproject gereformeerde Liturgie
13 mei 2019

Onderzoeksproject gereformeerde Liturgie

De Theologische Universiteit Kampen (TU Kampen) en de Protestantse Theologische Universiteit Amsterdam-Groningen (PThU) starten een gezamenlijk project over De Liturgie. Tussen 2019 en 2024 bestuderen de universiteiten deze klassieke gereformeerde liturgische formulieren en gebeden die in de zestiende en zeventiende eeuw in de Nederlanden ontstaan zijn. Zij vullen hiermee een al langer bestaande lacune in het onderzoek van de Reformatie op.

Studie naar de bronnen van de liturgie

Het project van de PThU (die hiervoor ruime financiële steun heeft gekregen van de Gereformeerde Bond binnen de Protestantse Kerk Nederland) en TU Kampen richt zich op de klassieke gereformeerde liturgische formulieren en gebeden. Deze heten kortweg ook wel De Liturgie (met een hoofdletter). In de loop der eeuwen is haar tekst talloze keren afgedrukt, in het bijzonder achter in psalmboekjes. Miljoenen zijn met haar doopformulier gedoopt. De uitgave van Petrus Datheen in 1566 markeert het begin van de ontwikkeling van De Liturgie; enkele besluiten door de synode van Dordrecht in 1619 sluiten de ontwikkeling van De Liturgie af. In het project richten PThU en TU Kampen zich bezig op de bronnen van De Liturgie, haar ontwikkeling tussen 1566 en 1619, en de doorwerking nadien, onder meer in het buitenland. Daarbij gaat het in eerste instantie om Nederlandse emigranten en hun nazaten in bijvoorbeeld Noord-Amerika, Zuid-Afrika en Indonesië.

Project van belang voor verdere ontwikkeling van de liturgie

In het project komen systematisch de maatschappelijke, kerkelijke en theologische context aan de orde. Op deze manier verdiept het project het inzicht in de geschiedenis van zowel de Reformatie in ons land als van De Liturgie. Het onderzoek heeft ook directe betekenis voor het heden. Kerken die de klassieke Liturgie gebruiken kunnen profiteren van de resultaten van het project. De vrucht van het onderzoek verdiept het inzicht in haar betekenis. Maar ook kerkgenootschappen die zoeken naar nieuwe formuleringen en zich daarbij nadrukkelijk willen oriënteren op de gereformeerde traditie, hebben er baat bij. Zij kunnen mede op grond van de oorspronkelijke bedoeling en oorspronkelijke formuleringen nieuwe bewoordingen zoeken.

Promovendi werken mee in project

In het project verricht de PThU studie naar de formulieren voor doop en avondmaal. De TU Kampen houdt zich bezig met de formulieren voor huwelijk en de bevestiging van ambtsdragers. Voor het project trekken beide instellingen binnenkort vier promovendi aan. De universiteiten werken intensief samen in de begeleiding van deze promovendi. De studies worden op elkaar afgestemd.

Ondersteuning van het project

De PThU krijgt bij het project substantiële financiële ondersteuning van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk Nederland (PKN). De begeleiders van het project zijn prof. dr. Erik de Boer, hoogleraar Kerkgeschiedenis (TU KAMPEN), prof. dr. Wim Moehn, bijzonder hoogleraar Geschiedenis van het gereformeerd protestantisme (PThU) en dr. mr. Klaas-Willem de Jong, docent Kerkrecht (PThU). De laatste heeft zich eerder in de thematiek verdiept en is projectleider.

Uitbreiding van het project

In de toekomst breiden TU KAMPEN en PThU het project wellicht nog uit naar de formulieren voor de toepassing van de tucht en de gebeden die in De Liturgie zijn opgenomen. Zij zoeken hiervoor nog naar fondsen en staan open voor mogelijke aanbiedingen en tips.