Home/actueel/PThU nieuws/Krakende hersens en theologische discussies tijdens Barth and Beyond
18 december 2018

Krakende hersens en theologische discussies tijdens Barth and Beyond

Een wetenschappelijke bijdrage aan het Barth-jaar. Dat kenmerkte het symposium 'Barth and Beyond' dat op 14 december plaatsvond bij de PThU. De dag startte met een discussie over het provocatieve werk van Paul Silas Peterson. Ook Barth-kenner Bruce McCormack hield een lezing. Een verslag.

Studie van Paul Silas Peterson naar jonge jaren Barth

In het ochtendgedeelte stond een recente studie van Paul Silas Peterson centraal naar Barth’s ontwikkeling tot aan zijn gedwongen vertrek uit Hitler-Duitsland in 1935. Peterson verdedigde de provocatieve stelling die in dit boek centraal staat: Barth zou diep geworteld zijn in een conservatieve en ‘volks’-georiënteerde mentaliteit, en zich pas na 1935 hebben ontwikkeld tot de politieke bestrijder van het Nationaal-Socialisme die het nageslacht in hem ziet. Bruce McCormack (Princeton) ging in op de achtergrond van Petersons stelling (de ‘Münchense school’) en meende dat Barth in de tijd van zijn tweede commentaar op de Romeinenbrief wel degelijk ruimte liet voor politiek engagement, en wel met een beroep op de ‘gelijkenissen van het koninkrijk’.

Reacties op Paul Silas Peterson

Rinse Reeling Brouwer (PThU) besprak de plaatsen waar Barth in zijn wetenschappelijk werk spreekt over Mussolini en liet zien dat de tekstuele context van deze passages minder sensationeel is dan Peterson suggereert. Edward van ’t Slot (PThU) liet aan de hand van enkele zinnen uit de brochure ‘Theologische Existenz heute’ (1933) zien dat er niet zomaar staat wat Peterson meent dat er staat. Kees van der Kooi (VU) vroeg of het methodisch wel gepast is op grond van secundaire bewijsvoering via losse citaten theologische samenhangen aan het licht te brengen. Tenslotte gingen de vier respondenten met Peterson in discussie onder leiding van voorzitter Maarten Wisse (PThU) en volgden reacties vanuit de zaal.

Beluister de verdediging en reacties op Soundcloud.

Alternatief voor theologie van een lijdende God

In het middaggedeelte sloten zich verschillende groepen studenten uit Amsterdam en Apeldoorn bij het gezelschap aan. Princeton-professor Bruce McCormack hield een gastcollege onder de titel ‘Suffering in God. What does it Mean and How is it Possible?’ Hij probeerde, uitgaande van Barth maar ook zeker verder gaand dan Barth, een (‘gereformeerd’) alternatief te ontwikkelen voor de theologie van een lijdende en gekruisigde God, die zich sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw heeft ontwikkeld. Daarvoor is het nodig de bakens in de verantwoording van het oud-kerkelijk dogma te verzetten. Het is weinig behulpzaam om te stellen dat de eeuwige Zoon die vlees is geworden het persoonscentrum vormt van de Godmens. Beter is het te zeggen dat de mens Jezus, aangedreven door de heilige Geest, niet anders handelt dan vervuld van zijn godheid, en dat de ervaringen van lijden van deze mens doordringen tot God, die juist als de Zoon ‘receptief’ bij machte is deze ervaringen tot zich te nemen.

Beluister de lezing en discussies op SoundCloud.

Doordacht maar discutabel 

In de discussie na het college bleek wel, hoezeer McCormack allerlei consequenties van zijn thesen tot in allerlei hoeken en gaten had doordacht. Maar uit zijn antwoorden op de vragen van de studenten en zijn debatten met mede-dogmatici bleek evenzeer, hoeveel van zijn voorstellen nog discutabel en verder te doordenken zijn. Het gezelschap verliet de PThU-zaal met krakende hersens en in het besef, dat de oer-vraag van de christelijke theologie actueel blijft: hoe te spreken over Jezus Christus?

Het Barth-jaar werd op 10 december, de vijftigste sterfdag van de Zwitserse theoloog Karl Barth, ingeluid met een publieksdag in de Amsterdamse Thomaskerk. In de loop van 2019 organiseert PThU nog een aantal bijeenkomsten over Barth. Houd de agenda in de gaten.