Home/actueel/PThU nieuws/Barthianum 2019: 'Zo'n theoloog zou je zelf willen zijn'
23 januari 2019

Barthianum 2019: 'Zo'n theoloog zou je zelf willen zijn'

Het barthianum vindt al zo'n 25 jaar plaats. Eén ding stond altijd centraal: gezamenlijke voeding door Karl Barth's sterke teksten. Dit jaar stond de voordracht uit 1919 centraal, die honderd jaar later nog steeds aanspreekt. Gisteren bogen predikanten, studenten, docenten, promovendi en alumni - theologen én niet-theologen - zich erover. Rinse Reeling Brouwer schreef een verslag.

De christen in de maatschappij

Maakt het iets uit voor de maatschappij dat er christenen zijn? Wie daar ja op zegt, wordt al snel voor arrogant gehouden. Karl Barth maakte in een voordracht in 1919 gebruik van het feit dat in het Duits ‘Der Christ’ zowel ‘de christen’ als ‘de Christus’ kan betekenen. De Christus, zei hij, laat zich niet vangen in de tegenstellingen van gelovig en ongelovig, binnen en buiten, wij en zij, hier en daar. Hij gaat die tegenstellingen te boven en doorbreekt ze. Hij vormt een factor in het maatschappelijk leven die perspectief biedt op een dergelijke doorbraak, en die allerlei doodgelopen houdingen, instellingen, ideeën weer in beweging brengt. Het is zaak, ook de tijd die we zelf meemaken in een dergelijk perspectief te begrijpen.

Samen een goede tekst lezen werkt altijd

Barth hield zijn voordracht in een Duitsland, dat een nieuwe weg probeerde te vinden na de catastrofe van de Eerste Wereldoorlog. Zijn tekst is vol toespelingen op gebeurtenissen, politici, kunstenaars, stromingen uit die tijd. Toch is die tekst zo knap opgebouwd, zo meeslepend, zo overtuigend dat de spreker van een eeuw geleden ons ook nu nog aanspreekt. Dat was tenminste de ervaring van de groep predikanten, studenten (onder meer van de ETF in Leuven), docenten (Rinse Reeling Brouwer en Edward van ’t Slot), promovendi (Gerard van Zanden) en alumni, theologen en niet theologen, katholieken en protestanten, die zich gezamenlijk bogen over naar keuze Duitse of de Nederlandse versie ervan. Een theoloog die als intellectueel op de hoogte is van wat er speelt, vol is van invallen en associaties, de Bijbel door en door kent zonder dat het plichtmatig werkt, lekker provoceert in allerlei richtingen, en ook nog een constructief voorstel doet hoe je oog in oog met de eigen tijd theologie kunt bedrijven – zo’n theoloog wil een lezer als snel zelf zijn of worden. Je leert van de tekst, je leert vooral ook van elkaar in je reactie op de tekst en je vragen aan de tekst, je verandert door kennismaking met de tekst.

Het barthianum

Sinds de start van het barthianum, zo'n 25 jaar geleden, is één ding centraal gebleven: gezamenlijke voeding door een sterke tekst. Ook kan het bartianum dienen als voorproef voor de jaarlijkse Karl Barth Tagung, waar specialisten lezingen zullen houden over hetzelfde onderwerp. Wie een tekst tot zich heeft genomen, hoort dergelijke lezingen anders aan, en met meer vrucht.  

Dit jaar gaan de sprekers op de Barth Tagung van 1 tot en met 3 april 2019 proberen, de mogelijkheden van de voordracht van een eeuw geleden voor het heden te verkennen. Onze tijd is geen tijd van wederopbouw en gespannen verwachting van het nieuwe. Ook gaat het nu minder om een nieuwe democratische en sociale orde, en eerder om bijvoorbeeld ecologische rechtvaardigheid. Toch is de beweging van toen (1919) naar nu (2019) geen kunstmatige beweging voor wie de aandacht allereerst heeft leren richten op de beweging die Christus in gang heeft gezet, door de tijden heen voortzet en ten slotte – naar ze zeggen – ook voltooien zal.

Theologen en niet-theologen bogen zich over de voordracht van Karl Barth uit 1919, 'Der Christ in der Gesellschaft'.