Home/actueel/PThU nieuws/Vertel verhalen tijdens de lessen levensbeschouwing
29 november 2018

Vertel verhalen tijdens de lessen levensbeschouwing

Op steeds meer plaatsen in Nederland ontstaan door krimp van de bevolking samenwerkingsscholen. Maar hoe geef je vorm aan de identiteit van zo’n school? Erik Renkema, hoofdhogeschooldocent Levensbeschouwelijke Educatie en Diversiteit aan Hogeschool Windesheim in Zwolle en promovendus aan de PThU in Amsterdam onderzocht dit. Zijn devies:  “Vertel verhalen. En als het je als leerkracht lukt om de verhalen te verbinden aan de ervaringen van je leerlingen, dan kun je alle wezenlijke levensbeschouwelijke vragen aan de orde stellen.”

De samenwerkingsschool

“Op een samenwerkingsschool ontmoeten kinderen, ouders en leerkrachten van verschillende achtergronden elkaar. Ooit waren het kleine zelfstandige scholen met een eigen identiteit (vooral openbaar, katholiek of protestants christelijk). Leerkrachten en ouders hebben vaak bewust voor deze identiteit gekozen. Gedwongen door krimp zijn de scholen samengegaan in een fusieschool.”

Identiteit in de praktijk

De meeste samenwerkingsscholen geven met de woorden ‘ontmoeting’ en ‘gelijkwaardigheid’ de kernwaarden van hun identiteit weer. Dat zijn mooie woorden, maar wat betekent dit in de praktijk?

“Belangrijk is dat de leerkrachten open staan voor elkaars traditie en hierover in gesprek gaan. Een samenwerkingsschool zou het thema identiteit en levensbeschouwing minimaal twee keer per jaar moeten agenderen op een teambijeenkomst. Laat de leerkrachten elkaar inspireren. Elk personeelslid mag zijn eigen ervaring inbrengen vanuit zijn eigen traditie, zolang hij deze niet overheersend brengt. Dat betekent niet dat een leerkracht niet mag vertellen dat hij in God gelooft. Dat mag juist wel. Maar vervolgens moet de leerkracht ook aan zijn collega’s de ruimte geven om te vertellen wat zij van God vinden. God is bij uitstek een levensbeschouwelijk thema waarover gesproken moet worden.

Belangrijk is ook om stil te staan de methodes die je gebruikt voor de lessen levensbeschouwing. Veel scholen gebruiken de methode Trefwoord.  Dit is zeker een mooie methode, maar wel een vanuit de joods-christelijke traditie. Je kan je dan afvragen of een methode die verschillende tradities op basis van gelijkwaardigheid aan de orde stelt niet meer past bij de kernwaarden van de school.”

Vieringen organiseren

Als alle levensbeschouwelijke tradities gelijkwaardig zijn en de ene traditie de andere niet mag overheersen, hoe geef je dan vorm aan feesten als Pasen en Kerstmis?

“Soms kiezen scholen ervoor twee vieringen te organiseren. Een gezamenlijke viering en een extra, expliciet christelijke viering. Dat is jammer, dat wringt met de kernwaarde van ontmoeting. Vaak zie je ook een vermenging in vieringen. Er wordt een bijbelverhaal gelezen en de paashaas komt ook langs.

Mooier is het als scholen andere momenten in het jaar een levensbeschouwelijke invulling geven. En dat hoeft niet alleen door vieringen, het kan ook door toneel, zingen, muziek maken of een bezoek aan het bos. De gang van de natuur biedt een goed aanknopingspunt voor zulke momenten, maar ook de loop van het schooljaar. Markeer het begin van het schooljaar en stel vragen over verwachtingen, of het eind van het schooljaar en sta stil bij terugkijken en afscheid nemen.”

Verhalen vertellen

Wat is volgens jou de manier om de lessen levensbeschouwing in te vullen?

“Vertel als leerkracht verhalen. Niet alleen bijbelverhalen, maar ook verhalen uit andere tradities of sprookjes. Het Griekse verhaal van Orpheus en Euridice, een sprookje van Hans Christian Andersen, het recent bekroonde Nederlandse boek Lampje. Als het je lukt om de verhalen te verbinden met de ervaringen van je leerlingen, dan kun je alle wezenlijke, levensbeschouwelijke vragen aan de orde stellen. Vragen over afscheid nemen, over iemand missen, over de dood, over hoop, over uitzien naar leuke dingen, over God. Maar dan moet je als leerkracht wel de juiste vragen weten te stellen bij de verhalen.”

 En daar ligt volgens Renkema de uitdaging in het levensbeschouwelijk onderwijs. Hermeneutische communicatie noemt hij het in zijn proefschrift: het maken van verbinding tussen de verhalen en de eigen ervaring van leerlingen. “Ik merk dat dit bij uitstek de weg is om kinderen, hun ouders, de leerkrachten, maar ook leerlingen en studenten, te laten nadenken over hun eigen levensbeschouwing.”

Symposium

Meer weten over de identiteit op samenwerkingsscholen? Op 12 december 2018 vindt aan de PThU het symposium ‘Kernfusie’ plaats. Vragen die aan bod komen: Wat kan er gezegd worden over dit fenomeen in relatie tot het zo vertrouwde duale onderwijssysteem? Welke levensbeschouwelijke praktijken worden er door leerkrachten en leerlingen vormgegeven? En hoe worden deze gemotiveerd? Hoe kan samenleven juist op een samenwerkingsschool geoefend worden? Wat verwachten we van de toekomst van samenwerkingsscholen? Lees meer