Home/PAO/PAO1718/Summerschool 2018: staan voor je theologie!
Cursuscode:
E-PAO-1718-30BSP
ECTS:
2
Docenten:
Diverse
Kosten:
€ 450,-
Max aantal deelnemers:
50
Onderzoeksgroep:
Sources, Beliefs, Practices
Wanneer
9 t/m 11 juli 2018
Deadline inschrijving:
26 mei 2018
Aanmelden

Summerschool 2018: Staan voor je theologie! 

De Methode Schleiermacher

Het christelijk geloof staat onder druk en de kerk lijkt niet langer een antwoord te hebben op de dringende vragen van vandaag. Een monsterverbond van revolutionairen en sterke mannen sloopt het vertrouwde bestel. Radicale krachten bepalen het discours – ook als het gaat over God. Hoe blijf je in zo'n situatie als theoloog overeind?

Dat was het probleem waarvoor de jonge Berlijnse predikant Friedrich Schleiermacher (1768-1834) zich aan het eind van de achttiende eeuw gesteld zag. Als antwoord op de grote uitdagingen van die tijd schreef hij Over de religie. Betogen voor de ontwikkelden onder haar verachters (1799), een zelfbewuste verdediging en plaatsbepaling van de christelijke religie. Hij ontwikkelde hierin een eigen begrip van godsdienst dat het moderne historische denken serieus nam en de theologie als een eigen, bijzonder handelen van de mens neerzette – naast de wetenschap en de cultuur. Dit jaar is het 250 jaar geleden dat hij geboren werd, een goede aanleiding om beleefd, maar kritisch het gesprek met hem aan te gaan over zaken die ons, net als hem, ter harte gaan.

Tegenwoordig heeft Schleiermacher niet overal in de kerk een goede naam. Zijn grote, haast piëtistische vroomheid staat niet ter discussie, zijn kritische en persoonlijke benadering van geloofszaken soms wel. Van Schleiermacher loopt een rechtstreekse lijn naar de moderne theologie en met de erfenis daarvan zitten we – for better or for worse – nog steeds.

Daar staat tegenover dat we aan Schleiermacher te danken hebben dat de wetenschappelijke theologie Verlichting en revolutie heeft overleefd. Zijn invloed op ons dogmatisch denken is even groot geweest als die van Karl Barth. En bovendien, is eigenlijk niet elke predikant een beetje schleiermacheriaan? Iedereen die in de studeerkamer een Bijbeltekst probeert te doorgronden is schatplichtig aan deze oer-hermeneut.

Hoe groot Schleiermachers indirecte invloed nog altijd mag zijn, het gaat bij deze Summerschool van de Protestantse Theologische Universiteit eerst en vooral om diens directe actualiteit. We willen, door Schleiermacher geïnspireerd, bouwen aan de theologie. Als theoloog en predikant, aldus de website van de PThU, 'onderzoek je de Bijbelse bronnen, bestudeer je de tradities van het christelijk geloof en kijk je hoe mensen hun geloof leven en beleven' – en zo zullen de meeste predikanten hun werk waarschijnlijk inderdaad beleven. Maar voor fundamenteel nadenken over de theologie en onze eigen plek daarin biedt de dagelijkse beroepspraktijk weinig ruimte. Wat is die 'religie' nu werkelijk voor ons? Een gegeven weten, ter ere van God? De drijfveer voor het werken aan een betere wereld? De rituele uiting van een zekere spiritualiteit?

Schleiermachers dogmatische zorgvuldigheid helpt ons bij het innemen en onderbouwen van een eigen theologische positie. Zijn ondogmatische vroomheid kan daarbij een bron van inspiratie zijn. Hij daagt ook uit, want, als hij geïnspireerd werd door zowel de Hernhutter spiritualiteit als ook door het revolutionaire klimaat van de vroege romantiek, hoe zit het dan met onze inspiratiebronnen? En als hij alle oude vormen zag afbrokkelen, maar meer zag dan afbraak alleen en zijn kaarten vol vertrouwen op de kracht van de wedergeboorte van religie zette, wat zien wij met onze ogen in onze tijd?

Bij de Schleiermacher Summerschool werken we samen aan een theologie waar ook de ontwikkelden onder onze verachters niet omheen kunnen. We doen dit, zoals gebruikelijk in de Summerschool, in een inspirerende mix van colleges, workshops, muziek en collegiaal contact. 

Data, locatie en aanmelding

De Summerschool 2018 vindt plaats van 9 t/m 11 juli 2018 in het Dominicanenklooster Huissen. Tot en met 26 mei kunt u zich aanmelden. De cursuskosten bedragen € 450,-. Bij deelname binnen het aangestuurde deel van de PE: gratis.


Programma (onder voorbehoud)

 

Maandag 9 juli

10.00-10.30 Ontvangst

10.30-11.00 Opening door Markus Matthias en Heleen Zorgdrager

11.00-12.30 Lezing en gesprek: Intuïtie voor het goddelijke universum: Schleiermacher en Spinoza (Rinse Reeling Brouwer)
Spinoza werpt de vraag op of er over het bovennatuurlijke gesproken kan worden. Hij wijst een antropomorfe God af. Schleiermacher noemt deze grote geleerde “vol religie en vol van heilige geest”. Hij is een dankbare leerling van Spinoza en leent van hem het begrip intuïtie.

12.30-14.00 Lunch

14.00-15.15 Workshopronde 1

A. Een nieuwe dogmatiek voor een nieuwe tijd: de structuur van de Glaubenslehre (Rinse Reeling Brouwer)

B. Schleiermacher en het Avondmaal: een hele beleving (Theo Hettema)

We bezien welke factoren voor Schleiermacher bepalend zijn in de beleving van het Avondmaal en vergelijken deze met onze ervaring van het Avondmaal, zoals bijvoorbeeld uitgedrukt in het recente synoderapport van prof. Muis, en in andere teksten (bijv. rond missionaire pioniersplekken).

C. Een katholiek over Schleiermacher: zijn kijk op oecumene (Nico Scheurs)

15.15-15.45 Koffiepauze

15.45-17.00 Workshopronde 2 (zelfde aanbod als ronde 1)

17.00-18.00 Borrel

18.00-19.30 Diner

19.30-21.30 Avondprogramma: Schilderkunst in de Romantiek en gesprek

21.30-21.45 Sluiting

21.45 Borrel


Dinsdag 10 juli

8.00-9.00 Ontbijt

9.00-9.30 Opening

9.30-10.30 Lezing en gesprek: Schleiermacher als theoloog van de revolutie: kritische vragen aan Barth (Dick Boer)

10.30-11.00 Koffiepauze

11.00-12.30 Lezing en gesprek: Schleiermachers missie: de mondige medeburgers, de vrouwen, de wereld (Heleen Zorgdrager)
Emancipatie is de kern van Schleiermachers programma. Hij werkt het uit voor de intellectuelen van zijn tijd, en voor de vrouwen. Ook trekt hij het door naar kolonialisme en interculturele ontmoeting. We kunnen zijn theologie “missionair” noemen. De vroegste sporen liggen in zijn hernhutter jeugd.

12.30-14.00 Lunch

14.00-15.15 Workshopronde 1

A.  Muziek uit de vroege romantiek: muziek als verklanking van gevoel (Mendelssohn, de vroege Beethoven, liederen van Novalis op muziek van Schubert)  (Hanna Rijken)

B.  Schleiermacher als predikant (Gerrit Immink)

C.  Publieke theologie vandaag: In gesprek met de Theoloog des Vaderlands

15.15-15.45 Koffiepauze

15.45-17.00 Workshopronde 2 (zelfde aanbod als ronde 1)

17.00-18.00 Borrel

18.00-19.30 Diner

19.30-21.30 Kerkliederen zingen uit eind 18e/begin 19e eeuw (Hanna Rijken)

21.30-21.45 Sluiting

21.45 Borrel

 

Woensdag 11 juli

8.00-9.00 Ontbijt

9.00-9.30 Opening

9.30-10.30 Lezing en gesprek: Schleiermacher en de kerk als communicatiegemeenschap: theoloog van het communicatieve handelen (Wilhelm Gräb, Berlijn)

10.30-11.00 Koffiepauze

11.00-12.30 Workshopronde 1

A. Wetenschap onder de wetenschappen: het ethische beginsel in de theologie (Markus Matthias)

B. Christelijke theologie en de Joden in de vroeg 19e eeuw (onder voorbehoud: Bart Wallet)

C. Schleiermacher en het Johannesevangelie

12.30-14.00 Lunch

14.00-15.15 Workshopronde 2 (zelfde aanbod als ronde 1)

15.15 Afsluiting en vertrek