Promovendus Moral Compass Center project: God(s) and Morality in the Ancient Near East

Het Moral Compass Centre (MCC) van de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) is op zoek naar een promovendus voor het project:

God(s) and Morality in the Ancient Near East including the Hebrew Bible (1 fte, 4 jaar, of 0,8 fte, 5 jaar).

Over de positie

In hedendaagse multiculturele en multireligieuze samenlevingen botsen verschillende morele overtuigingen. Mensen beroepen zich op verschillende gezaghebbende bronnen. Bij velen is de gedachte opgekomen dat het bij moraal gaat om iets subjectiefs en dat het onmogelijk is om anderen van de juistheid van je eigen morele inzichten te overtuigen. Tegelijk bestaat de opvatting dat mensen hun moraal kunnen baseren op een universeel principe. Veel gelovigen verwijzen naar openbaring voor hun morele houvast. Hoe kunnen moreel begrip en morele dialoog plaatsvinden te midden van zo’n diversiteit aan stemmen? Bestaat er misschien een universeel gedeeld moreel kompas, of heeft ieder mens een eigen, persoonlijk geweten?

Deze vragen hebben diepe historische wortels, onder andere in de culturen van het oude Nabije Oosten, waarin ook de Bijbel ontstond. Sommige Bijbelteksten wekken de indruk dat de moraal van het volk Israël een heel andere is dan die van andere volken, terwijl andere passages juist een universele moraal suggereren. De vraag hoe specifiek die verschillende Bijbelse visies op moraal zijn in vergelijking met die van omliggende culturen houdt ook vandaag de dag nog velen bezig. De Egyptoloog Jan Assmann, bijvoorbeeld, heeft eind vorige eeuw de uitdagende these geformuleerd dat in het oude Nabije Oosten de keuze voor het monotheïsme intolerantie ten opzichte van andersdenkenden met zich meebracht en dat mede daardoor ook de hedendaagse monotheïstische religies een intolerant karakter hebben.

Deze samenhang tussen Godsbegrip en moraal is echter door oudtestamentici en systematisch theologen niet uitgebreid onderzocht. Dit promotieproject beoogt aan deze onderzoeksfocus bij te dragen door morele teksten uit het oude Nabije Oosten, waaronder het Oude Testament, te vergelijken met bijzondere aandacht voor het Godsbegrip dat daarin impliciet of expliciet aanwezig is. Vervolgens is de vraag wat de zeggingskracht is van deze visies voor vandaag de dag, waarin zowel een beroep klinkt op goddelijke openbaring als op de universeel menselijke rede, of juist op subjectieve aannames.

Mogelijke onderzoekslijnen

Binnen dit bredere kader kunnen kandidaten specifieke onderzoekslijnen ontwikkelen. We doen hier enkele suggesties, maar de kandidaat kan ook met een andere invulling komen:

• Wordt in teksten uit het oude Nabije Oosten de moraal toegeschreven aan de goden/God, bijvoorbeeld door moraal te verbinden met de wil of het voorbeeldige karakter van de goden/God?
• Als er in de beweegredenen voor een bepaalde morele handelwijze wordt verwezen naar eigenschappen van goden/God, welke beelden van goden/God zijn daar dan in op te merken?
• Wordt in deze oude teksten de moraal expliciet gefundeerd in onderliggende principes, bijvoorbeeld in het idee dat de zwakken beschermd moeten worden of dat er geen aanzien des persoons mag zijn?
• Wordt in deze oude teksten de eigen moraal gezien als kenmerkend voor de eigen kring en afgezet tegen de tekortschietende moraal van anderen, zoals andere religieuze groepen in de eigen tijd of de eigen voorouders?
• Welke overeenkomsten en verschillen zijn er tussen de concrete leefregels van concrete gemeenschappen in het oude Nabije Oosten, inclusief het Oude Testament, en hoe kunnen die verschillen verklaard worden? Liggen er uiteenlopende, impliciete principes aan ten grondslag?
• In welke opzichten wijkt de oudtestamentische moraal af van de moraal in de rest van het oud-oosterse materiaal? Welke verklaringen zijn mogelijk voor de verschillen?

Kort samengevat bevordert dit project een kritische dialoog tussen bronnen uit het oude Nabije Oosten, inclusief het Oude Testament, en hedendaagse filosofische en theologische perspectieven op het begrijpen van moraliteit als subjectief, geopenbaard, transcendent of universeel. Op deze manier draagt het onderzoek bij aan theologische reflecties op het Goede en de vraag hoe moreel gesprek mogelijk is in tijden van moreel subjectivisme en polarisatie.

Over het Moral Compass Centre

Vanaf 1 september 2026 wordt het onderzoek van het Moral Compass Project  voortgezet in de vorm van een onderzoekscentrum, het Moral Compass Centre (MCC). Dit centrum richt zich op onderzoek naar de hedendaagse zeggingskracht van theologische benaderingen van het goede (samen)leven. Onze tijd kenmerkt zich door grote diversiteit aan opvattingen over het goede, over hoe je moet leven en samenleven. Dat werkt verwarrend, verlammend, of zet aan tot verabsolutering van de eigen visie. De taal van het goede heeft echter ook een theologische lading. Ze verwoordt de ervaring van het goede als iets wat groter is dan wat mensen kunnen bedenken of realiseren, en als iets wat een appel doet op mensen. In de Joodse en christelijke traditie zijn die ervaringen terug te zien in visies op het goede als goddelijk of transcendent in de vorm van Gods wil of wet, of Gods komende Rijk. De onderzoekers van dit centrum onderzoeken het transcendente karakter van het goede in de Joodse en christelijke bronnen met het oog op het tegoed ervan voor samenleven nu. Zij brengen hun eigen expertise in vanuit systematische theologie, ethiek, filosofie, (kunst)geschiedenis, Bijbelwetenschappen en Joodse studies. Het onderzoek kent vier hoofdlijnen: 1) Godsbeelden geïmpliceerd in het appel van het goede, 2) de plaats van het appel van het goede in het zelfverstaan van groepen, 3) de traditie van de zeven hoofdzonden als kritiek van het menselijk vermogen om aan het appel van het goede vorm te geven, en 4) de zeggingskracht van het appel van het goede als oorlog dreigt. Het hier voorgestelde project is ondergebracht in de eerste lijn en integreert op unieke wijze perspectieven uit de teksten uit het oude Nabije Oosten, inclusief het Oude Testament, met die uit de theologie en filosofie/ethiek.

Alle onderzoekers van het MCC komen maandelijks bijeen voor het bespreken van hun onderzoek met het oog op de gedeelde thematiek. Zij organiseren regelmatig publieksbijeenkomsten en academische studiedagen in samenwerking met onderzoekers van andere instellingen, en geven lezingen en trainingen die verband houden met fundamentele theologische en ethische kwesties.

Wat vragen wij?

• een masterdiploma in Theologie, Religiewetenschappen, Semitistiek, Filosofie, of een verwant vakgebied;
• goede beheersing van het Hebreeuws en bij voorkeur ook Akkadisch en Grieks, met aantoonbare ervaring met het bestuderen van primaire bronnen in deze talen. Kennis van andere talen uit het oude Nabije Oosten (zoals Aramees, Ugaritisch en Egyptisch) voor zover relevant voor de verdere invulling van het project;
• ervaring met onderzoek op het snijvlak van enerzijds Bijbelwetenschappen of Oudheidkunde en anderzijds Filosofie of Systematische Theologie, of een aantoonbaar vermogen om dergelijk interdisciplinair onderzoek te ontwikkelen;
• vermogen om samen te werken en verbanden te leggen tussen eigen onderzoek en dat van andere onderzoekers binnen het Moral Compass Centre, zowel binnen als buiten de Protestantse Theologische Universiteit;
• uitstekende mondelinge en schriftelijke beheersing van de Engelse taal;
• mondelinge en schriftelijke beheersing van de Nederlandse taal is een pre; van niet Nederlandstalige personen wordt verwacht dat zij in Nederland (gaan) wonen en Nederlands leren.

Wat bieden wij?

De Protestantse Theologische Universiteit biedt goede arbeidsvoorwaarden met aandacht voor flexibiliteit en (persoonlijke) ontwikkeling. Je begint met een jaarcontract dat bij wederzijds goedvinden wordt verlengd tot vier jaar bij 1 fte of maximaal vijf jaar bij 0,8 fte. Startdatum: 1 september 2026.

Het startsalaris is € 3.059 bruto per maand bij een fulltime dienstverband (schaal P [promovendi] cao Nederlandse Universiteiten). Het vakantiegeld bedraagt 8% en de eindejaarsuitkering 8,3%. Er zijn volop trainingsmogelijkheden voor persoonlijke en professionele ontwikkeling. 

Meer informatie

Voor meer informatie over onze organisatie, zie www.pthu.nl.

Voor vragen over de positie kun je contact opnemen met de dagelijkse begeleider en co-promotor van dit project, dr. Paul Sanders, psanders@pthu.nl.

Voor vragen over het Moral Compass Centre in het algemeen kun je contact opnemen met de directeur van het MCC, prof. dr. Petruschka Schaafsma, epschaafsma@pthu.nl.

Solliciteren

Schriftelijke sollicitaties kun je tot en met 31 mei 2026 mailen naar sollicitatie@pthu.nl  of uploaden via de knop Solliciteer. Als je via deze webportaal solliciteert, kun je maximaal twee documenten uploaden. In dat geval vragen wij je het cv en bijlagen in één document samen te voegen.

Sollicitaties dienen de volgende documenten te bevatten:

• een motivatiebrief;
• een curriculum vitae;
• een kopie van de masterthesis of een gelijkwaardige publicatie;
• een korte (maximaal twee pagina’s A4) uitwerking van hoe je dit project in lijn met de bovenstaande beschrijving zou uitwerken .

Je brief kun je richten aan dr. P. Sanders, voorzitter van de BAC.  De eerste ronde sollicitatiegesprekken vindt plaats op 11 juni 2026.

NB. Op dit moment is er binnen het MCC nog een andere vacature voor een promovendus (zie Promovendus Moral Compass Center project: Sabbath as an Inspiration for Shared Rhythms Then and Now - Protestantse Theologische Universiteit). Ben je in beide projecten geïnteresseerd, dan kun je in je sollicitatiebrief dit aangeven en je voorkeur onderbouwen. Schrijf voor het project van je voorkeur bovengenoemde korte uitwerking.