Lancering Moral Compass Centre met symposium: Anders omgaan met morele onrust
We leven in een tijd van grote morele onrust. We menen nú iets te moeten doen aan het klimaat, de oorlogen, het machtsvertoon van de VS of Rusland, of de vluchtelingenstromen. Anders gaat het mis. Van de berichten van leed, onrecht en dreigende catastrofes gaat een voortdurend appèl uit. We moeten in actie komen, iets goeds doen. Maar wat? We zouden graag duidelijkheid hebben over wat wel en niet onder onze verantwoordelijkheid valt. Maar we vinden het zelden.
Moral Compass Centre
Het Moral Compass Project startte in 2018 met zes deelprojecten die inmiddels zijn afgerond. Stichting Paradosis financiert nu nieuwe projecten die vanaf 1 september 2026 samenkomen in het nieuwe Moral Compass Centre. Het centrum onderzoekt de hedendaagse zeggingskracht van theologische benaderingen van het goede. Het symposium van 8 december 2026 is de officiële aftrap met de eerste Moral Compass Lecture.
Omgaan met morele onrust
Voor ieder mens pakt die onrust anders uit. Sommigen voelen zich lamgeslagen door het leed van de wereld. Mensen gaan op nieuwsdieet of brengen een ode aan het kleine gebaar. Anderen proberen juist weloverwogen alleen nog maar altruïstisch te investeren in wat bewezen wereldverbeterend effect heeft. De behoefte aan duidelijkheid resulteert soms in wij-zij denken, in willen horen bij groepen die een identiteit bieden door zich af te zetten tegen anderen, vaak onder aanvuring van een ‘sterke leider’. Daartegenover staan initiatieven die de waarde van gesprek, dialoog of democratie hooghouden.
Religie en morele onrust
Wat gebeurt er als je in deze situatie van morele onrust en verlangen naar duidelijkheid een religieus perspectief inbrengt? Als je God ter sprake brengt in het nadenken over wat ons te doen staat? Veel mensen zullen gelovigen vooral associëren met mensen die wél weten wat hen te doen staat. Want gelovigen moeten zich houden aan wetten of regels die van hogerhand zijn opgelegd. Maar klopt het eigenlijk wel dat religie samengaat met duidelijkheid? De diversiteit aan morele opvattingen is ook onder mensen van hetzelfde geloof enorm groot. Dat geldt niet alleen voor nu. De geschiedenis van jodendom en christendom laat heel verschillende visies zien op hoe je moet leven. Waar ze meestal wel in overeenstemmen is dat ze het morele appèl zien als iets goddelijks. Ondertussen ziet het leven van gelovigen er van buitenaf vaak hetzelfde uit als dat van anderen. En gelovige morele idealen als gerechtigheid en vrede roepen breed herkenning op.
Het symposium
Dit symposium wil de vraag onderzoeken of er in religieuze visies op moraal andere manieren van omgaan met morele onrust te vinden zijn dan de nu gebruikelijke. Daartoe gaan we te rade bij joodse en christelijke perspectieven op morele onrust. In de eerste bijdrage is dat de antieke Joodse filosoof Philo, uit de eerste eeuw – ook een tijd van grote morele onrust. Vaak wordt het Jodendom gezien als bij uitstek een godsdienst van geboden en verboden die een duidelijke identiteit geven. Philo houdt echter juist een pleidooi voor wereldburgerschap of kosmopolitisme. Tegelijk zag hij de kosmopoliet als de mens die gehoorzaamt aan God. Hoe gaat hij om met zijn Joodse traditie in het nadenken over wat hem en anderen te doen staat?
In de tweede bijdrage onderzoeken we een andere religieuze bron: de verhalen over Jezus. Daarin gaat het vaak over de vraag wat ons te doen staat, en over hoeveel duidelijkheid religieuze geboden en verboden daarin geven. De evangeliën vertellen over allerlei wetsgeleerden die naar Jezus toekomen om hem moreel de maat te nemen. Maar ze verwoorden vaak tegelijk hun eigen morele onrust. Jezus gaat op een bijzondere manier met hen om. Een van hun vragen, wie is mijn naaste?, verandert hij in: van wie word jij een naaste? Daarmee lijkt Jezus niets af te doen aan de morele onrust maar er toch ook van te bevrijden. Wat voor ethiek spreekt daaruit?
Door onze tijd te spiegelen aan deze twee visies wil dit symposium bijdragen aan het zoeken naar andere manieren van omgaan met onze huidige morele onrust en ons verlangen naar duidelijkheid. We willen ons laten verrassen door visies die gevoed zijn door een heel bepaalde, ogenschijnlijk duidelijke, religieuze traditie maar ook het gesprek zoeken met andere opvattingen. Daardoor zullen we ontdekken dat gelovige visies lang niet altijd duidelijkheid bieden. Ze bieden een andere manier van omgaan met de onrust waarmee het morele appèl je blijft achtervolgen. Het eigene van die religieuze omgang met moraal staat centraal op dit symposium.
Programma
- 13.00 uur Opening Symposium (door prof.dr. Pieter Vos)
- 13.05 uur Lezing dr. Bärry Hartog
- 13.40 uur Reactie dr. Rob Compaijen
- 13.50 uur Gesprek met publiek
- 13.55 uur Lezing prof.dr. Petruschka Schaafsma
- 14.30 uur Reactie dr. Paul Sanders
- 14.40 - 15.05 uur Pauze
- 15.05 uur Reflectie op de dialoog tussen systematische theologie en bijbelwetenschappen
prof.dr. Maarten Wisse - 15.20 uur gesprek met het publiek (o.l.v. Pieter Vos)
- 15.50 uur Pauze
- 16.15 uur Opening Lancering MCC door Petruschka Schaafsma, introduction Bretherton
- 16.20 uur Eerste Moral Compass Lecture door prof.dr. Luke Bretherton, hoogleraar theologische ethiek in Oxford en directeur van het McDonald Centre for Theology, Ethics and Public Life
- 17.00 uur Lancering/Opening Moral Compass Centre met 5 pitches van de onderzoekslijnen door het kernteam.
- 17.15 uur Feestelijke borrel
U kunt zich binnenkort aanmelden!
Praktische informatie
Datum: 8 december 2026
Tijd: 13.00 - 17.00 uur
Locatie: Janskerk, Janskerkhof 12, Utrecht
