Lancering Moral Compass Centre met symposium: Anders omgaan met morele onrust

Omgaan met morele onrust

Voor ieder mens pakt die onrust anders uit. Sommigen voelen zich lamgeslagen door het leed van de wereld. Mensen gaan op nieuwsdieet of brengen een ode aan het kleine gebaar. Anderen proberen juist weloverwogen alleen nog maar altruïstisch te investeren in wat bewezen wereldverbeterend effect heeft. De behoefte aan duidelijkheid resulteert soms in wij-zij denken, in willen horen bij groepen die een identiteit bieden door zich af te zetten tegen anderen, vaak onder aanvoering van een ‘sterke leider’. Daartegenover staan initiatieven die juist de waarde van gesprek, dialoog of democratie hooghouden.

Waar komt die onrust vandaan?

Morele onrust is van alle tijden. Daaruit ontstaat ethiek, nadenken over vragen van goed en kwaad. Maar wat kenmerkt de morele ervaring van onrust in onze tijd? Wordt de onrust versterkt door een crisisbesef? Of hebben de meeste mensen in ons deel van de wereld het veel te goed om echt onrustig te worden? Ervaren ze nog wel een moreel appel? Soms lijkt het of de huidige onrust te maken heeft met het wegvallen van morele kaders, ook religieuze, zodat er niet meer de bevestiging is van ‘zo hoor ik te leven’. Aan de andere kant lijkt religie juist ook morele onrust te veroorzaken. Wie kan de goddelijke wetten houden? Neem het christelijke gebod tot naastenliefde. Of het gebod je vijanden lief te hebben. Wie kan daaraan voldoen? Toch lijken de religieuze geboden ook bij uitstek een uitnodiging om iets te doen met je onrust. Typeert dat een christelijk perspectief op moraal?

Anders omgaan met morele onrust

Op dit symposium nemen we de ervaring van morele onrust onder de theologische loep. Zitten er religieuze kanten aan? Houden die verband met een goddelijk appel? Hoe heeft dat appel geklonken in joodse en christelijke religieuze bronnen, en wat is de zeggingskracht daarvan in onze tijd?

• De eerste bijdrage focust op profetie zoals aanwezig in de Bijbel. Profetie lijkt bij uitstek gericht op het veroorzaken van morele onrust. Profeten stellen de verharding aan de kaak van mensen die niet antwoorden op de liefde die ze ontvangen, en kondigen het onheil aan dat daarvan het gevolg is. Tegelijk willen de profeten hun hoorders bepalen bij wat wel mogelijk is. Ze tonen de ware menselijke maat van de naastenliefde. Hun heilsvisioenen drukken de onvoorwaardelijkheid uit van Gods liefde. Wat kunnen we hieruit opmaken over de omgang met het appel dat onrustig maakt?
• In de tweede bijdrage wordt de antieke Joodse filosoof Philo onze gesprekspartner, een denker uit de eerste eeuw – ook een tijd van grote morele onrust. Vaak wordt het Jodendom gezien als bij uitstek een godsdienst van geboden en verboden die een duidelijke identiteit geven. Of als de religie waarin het gelaat van de lijdende ander centraal staat. Philo houdt echter juist een pleidooi voor wereldburgerschap of kosmopolitisme: het goede overstijgt het gebod en de directe naaste. Tegelijk zag hij de kosmopoliet als de mens die gehoorzaamt aan God. Hoe gaat hij om met zijn Joodse traditie in het nadenken over wat hem en anderen te doen staat?

Programma

• 13.00- 16.00 uur lezingen prof. dr. Petruschka Schaafsma (hoogleraar theologische ethiek aan de PThU) en dr. Bärry Hartog (universitair hoofddocent Bijbelwetenschappen en Antiek Jodendom aan de PThU) over anders omgaan met morele onrust in gesprek met de profeten en met Philo
• 16.15 Opening van het Moral Compass Centre en eerste Moral Compass Lecture door prof. dr. Luke Bretherton (Regius Professor of Moral and Pastoral Theology, Oxford University, en directeur van het McDonald Centre for Theology, Ethics and Public Life)
• 17.15 Feestelijke receptie voor alle bezoekers

Praktische informatie

• Datum: 8 december 2026
• Tijd: 13.00 - 17.00 uur
• Locatie: Janskerk, Janskerkhof 12, Utrecht

Aanmelden