Het Anselmus moment: theologisch ingaan op de eigen tijd. 39e internationale Barth Conferentie

21 t/m 23 maart 2022

Rond 1930 moest Karl Barth vaststellen dat hij in zijn theologische output in een impasse begon te geraken. Hij ging hiervoor te rade bij Anselmus. Het bestuderen van de impasse waar Barth in verkeerde, en de weg die hij wijst in zijn Anselmusboek, is een uiterst actuele aangelegenheid. Hoe verhouden wij ons anno 2021 tot de wegen die Barth en Anselmus wijzen, en hoe denken we als theologen in onze ‘era’ methodisch verantwoord ter zake te kunnen spreken? Daarover gaat deze 39e Barth Conference.

Over de conferentie

Rond 1930 moest Karl Barth vaststellen dat hij in zijn theologische output in een impasse begon te geraken. Zeker tien jaren lang had hij er in een tijd 'tussen de tijden' op gehamerd dat theologen vooral steeds zullen moet wachten op het rechte woord, tot God zelf komt en het Woord neemt. Theologen konden er volgens hem slechts op wijzen dat dit gebeuren moet. Maar hebben theologen geen enkele andere taak? Kunnen ze nooit iets bestendigs vertellen over wat God dan te zeggen heeft, wat er in het Woord gebleken is? 

Ook al bijna tien jaar zocht Barth zich met vallen en opstaan een weg in de dogmatiek. Tweemaal had hij een volledige dogmatische collegereeks gegeven (het zgn. Göttinger Unterricht, met aanpassingen herhaald in Münster), en een eerste aanzet voor een prolegomena-band in de dogmatiek was in 1927 verschenen (Christliche Dogmatik im Entwurf). Maar de weg naar een houdbare manier om inhoudelijk over God te kunnen spreken, was hem nog altijd niet duidelijk. Welke gids kon hem verder helpen?

Na omwegen langs Luther en Augustinus besloot Barth zich in 1930 in het hol van de leeuw te wagen en te rade te gaan bij de aartsvader van de scholastieke theologie: Anselmus van Canterbury. En uitgerekend bij hem vond hij zo veel duidelijkheid over de weg die hij kon gaan, dat hij na het schrijven van een boek over Anselmus ook de ruimte vond om te beginnen aan zijn levenswerk, de Kirchliche Dogmatik.

Dat Barth niet eenvoudig doorging met het hameren op het aambeeld van een nagenoeg negatieve theologie (wij moeten over God spreken, maar vooral: we kunnen het niet) en dat hij zocht naar een inhoudelijk woord (al hebben wij niet de beschikking over God, we moeten over God spreken) had alles te maken met de tijd waarin hij leefde. Begin jaren dertig waren de ontsporingen in de theologie en in de maatschappij zo hevig, dat het weerwerk solide en inhoudelijk moest zijn, om een alternatief te kunnen bieden in de stormen van de tijd. In de leer gaan bij Anselmus was voor Barth geen vrijblijvende intellectuele exercitie, maar een levensnoodzakelijke onderneming om in de jaren die volgden een passend woord, en zelfs een belijdend woord (de Barmer Thesen) te kunnen uitspreken.

Daarom is het bestuderen van de impasse waar Barth in verkeerde, en de weg die hij wijst in zijn Anselmusboek, een uiterst actuele aangelegenheid. Hoe verhouden wij ons anno 2021 tot de wegen die Barth en Anselmus wijzen, en hoe denken we als theologen in onze ‘era’ methodisch verantwoord ter zake te kunnen spreken? Zo zal deze 39e Barth Conference een zeer bij de tijdse spits krijgen.

In 2020 verscheen er voor het eerst een Nederlandstalige editie van Barths Anselmusboek, verzorgd door Wessel ten Boom. 2 oktober jl. overleed hij. Zijn werk heeft aanleiding gegeven tot deze conferentie, en de conferentie mag daarom wel gezien worden als een eerbetoon aan hem en zijn werk.

Sprekers

  • Prof. dr. Georg Plasger (Siegen) zal ons inleiden in wat Barth wel en (vooral) niet leerde van Anselmus, met name met betrekking tot de verzoeningsleer.
  • Dr. Timothy Stanley (Newcastle, Australië) zal Barths wending tot Anselmus belichten vanuit de context van filosofische issues uit die tijd (1930) maar ook vanuit centrale filosofische discussies van dit moment.
  • Dr. Juliane Schüz zal het geloofsbegrip in Barths Anselmusboek (Fides quaerens intellectum: Geloof op zoek naar inzicht) analyseren en ook beoordelen vanuit haar eigen praktijk als gemeentepredikant.

Call for papers 

Er is tijdens de conferentie gelegenheid voor het presenteren van korte artikelen, liefst over onderwerpen die te maken hebben met het onderwerp van de conferentie. U kunt een voorstel indienen, tot uiterlijk 31 december, via onderstaand formulier bij prof. dr. E. van ‘t Slot. Voorstel en paper moeten in het Engels of Duits geschreven worden.

Cookies

We vinden het belangrijk om je daar goed over te informeren. Cookies helpen ons je ervaring op onze website te verbeteren. Functionele cookies dragen bij aan een soepel draaiende website. Analytische cookies bieden ons inzicht in hoe gebruikers de website gebruiken. Met marketing-cookies kunnen we je op basis van je websitebezoek gepersonaliseerde inhoud bieden.