Promotie: Hervormde evangelisatieverenigingen in Nederland 1855-1951

1 juli 2021

Ds. Teije T. Osinga verdedigt op 1 juli zijn proefschrift: Hervormde evangelisatieverenigingen in Nederland 1855-1951. Een onderzoek naar doelstellingen en praktijk.

Samenvatting

Onder (kerk-)historici was het fenomeen ‘evangelisatieverenigingen’ (of kortweg evangelisatie(s)) tot nog toe een vrijwel onbeschreven blad.  Met het proefschrift Hervormde evangelisatieverenigingen in Nederland 1855-1951 heeft deze lacune deels een invulling gekregen. Inderdaad ten dele, zo blijkt ten eerste uit het gebruik van het adjectief ‘hervormde’, maar eveneens uit de ondertitel. Die luidt namelijk: Een onderzoek naar doelstellingen en praktijk

Het onderzoek maakt duidelijk dat hervormde evangelisatieverenigingen zich zowel overkoepelend als lokaal manifesteerden. De doelstellingen en praktijk van die laatsten vormden evenwel de kern van de studie. Daaruit kwam naar voren dat de plaatselijke posten zich vooral voordeden ten noorden van de grote rivieren. Verreweg het grootste deel ervan bleek er te functioneren als opvang van hervormden. Voor een stichting kon de geografische en sociale afstand tot een hervormde gemeente namelijk een reden zijn. Vaker was dit evenwel een verschil aan geestelijke liggingen binnen zo’n gemeente. De oprichting van een evangelisatiepost bleek in de meeste gevallen het gevolg van de modern-orthodoxe controverse binnen de Nederlandse Hervormde Kerk (NHK). Nog geen 17% bedoelde het specifieke evangeliseren, ofwel de van het christelijk geloof en daarmee van de kerk vervreemd geraakten daarvoor weer te interesseren.

Evangelisaties bleken verder merendeels orthodox van aard. Een 70% moet voor tenminste confessioneel en een 17% voor (hervormd-)gereformeerd gehouden worden. Van de overige 13% was zeker 2% de ethische richting toegedaan en de rest moeilijk naar een geestelijke ligging in te delen. Daarnaast verwees een 50% van de voor het onderzoek geselecteerde 244 posten via de verenigingsnaam naar de Nederlandse Hervormde Kerk, bijvoorbeeld via de zinsnede ‘in en ten bate van de Ned. Herv. Kerk’. Op die kerk waren ze aangelegd. Vooral na de Doleantie werd het een voornaam verenigingsdoel om samen met de overige hervormde orthodoxen tenminste de lokale gemeente en zo mogelijk ook de landelijke kerk om te buigen in de eigen, gewenste richting. Behalve orthodox waren ze dus ook hervormd en kerkelijk gericht. Bekende kerkelijke instrumenten als pastorale zorg, godsdienstonderwijs, maar ook onderlinge verenigingen deden zich onder de posten veelvuldig voor. En zoals een predikant leiding gaf aan een kerkelijke gemeente, zo leidde hun voorganger – meestal een godsdienstonderwijzer-evangelist – op vrijwel identieke wijze zijn evangelisatiepost. Voor hun leden golden evangelisaties merendeels dan ook als een kerkelijk alternatief. Voor de Nederlandse Hervormde Kerk werden ze pas van waarde, toen de nieuwe kerkorde van 1951 aanstaande was en ze kennelijk dienden als toonbeeld van de daarin opgenomen buitengewone wijkgemeenten.  

Over de promovendus

Teije Thomas Osinga (1951) volgde de opleiding tot onderwijzer aan de Christelijke Kweekschool te Sneek. Als onderwijzer diende hij sinds 1972 het Christelijk Volks Onderwijs te Bakhuizen en vanaf 1976 de Christelijke Nationale School te Oosterbierum. Met ingang van 1985 was hij als leerkracht verbonden aan de christelijke basisscholen in zowel Oosterbierum als Minnertsga.

Ondertussen volgde hij vanaf 1982 aan de Noordelijke Leergangen (NL) te Leeuwarden de opleiding tot ‘Godsdienstonderwijzer voor het voortgezet onderwijs’ (MO-A en MO-B). Na de studie van de talen Hebreeuws, Grieks en Latijn vervolgde hij zijn opleiding aan de ‘Facultas Theologica’ van de Rijksuniversiteit te Groningen (RUG) middels een doorstromingsprogramma om daarna aan de ‘Faculteit der Godgeleerdheid’ de kerkelijke opleiding te doen. Daarop volgend was hij vanaf 1995 predikant van eerst de hervormde en later de Samen-op-Weg-gemeente te Garyp en in quasi pastoraal verband hiermee eveneens van de hervormde gemeente te Oudega (Smallingerland). Tenslotte was hij van 2003 tot aan zijn emeritaat in 2017 dominee van de protestantse gemeente Oudemirdum-Nijemirdum-Sondel (ONS-gemeente). Vanaf 2009 deed hij aan Protestantse Theologische Universiteit (PThU) te Groningen promotieonderzoek naar hervormde evangelisatieverenigingen.

Informatie

Locatie: Online
Datum: 1 juli 2021
Aanvangstijd: 15.30 uur

Promotores:  Prof. dr. Hans-Martin Kirn, dr. Gert van Klinken

Cookies

We vinden het belangrijk om je daar goed over te informeren. Cookies helpen ons je ervaring op onze website te verbeteren. Functionele cookies dragen bij aan een soepel draaiende website. Analytische cookies bieden ons inzicht in hoe gebruikers de website gebruiken. Met marketing-cookies kunnen we je op basis van je websitebezoek gepersonaliseerde inhoud bieden.