Charismatische vernieuwing: ruimte maken voor de Geest
In steeds meer protestantse gemeenten groeit de aandacht voor de werking van de Heilige Geest. Vragen rond gebed, genezing en geloofservaring klinken luider, ook buiten evangelische en pinksterkringen. Dat roept verlangen op, maar ook theologische vragen. Hoe verhoudt charismatische vernieuwing zich tot de protestantse traditie?
De Geest was nooit afwezig
Volgens Klaas Bom en Edward van ’t Slot is die spanning niet nieuw, maar wel urgent. Beiden zijn als docent betrokken bij de postacademische cursus Charismatische vernieuwing, die theologen en kerkelijk werkers wil helpen om dit terrein theologisch doordacht en praktisch verantwoord te verkennen. “Charismatische vernieuwing gaat in de kern over aandacht voor het werk van de Heilige Geest,” zegt Bom. “Die aandacht is in de twintigste eeuw sterk naar voren gekomen in de pinksterbeweging. Dat er vanaf de zestiger jaren van de vorige eeuw in de traditionele kerken weer meer aandacht voor is, betekent niet dat de Geest ooit afwezig was in de kerk.”
Geen breuk, maar een gesprek
De opkomst van de pinkster- en charismatische beweging heeft volgens Van ’t Slot wel iets blootgelegd wat in veel traditionele kerken onderbelicht was geraakt. “Aandacht voor de Geest is niet pas begonnen in de jaren zestig of zeventig,” zegt hij. “Maar het is wel waar dat bepaalde dimensies van het geloof – verwachting, gebed, lichamelijkheid, gemeenschap – opnieuw in de belangstelling zijn geraakt.” De vraag is niet óf deze bewegingen iets te zeggen hebben, maar hoe hun inzichten bestaande (protestants-) theologische kaders kunnen verrijken.
Juist daar wringt het vaak in de praktijk. Predikanten ontmoeten gemeenteleden die conferenties bezoeken of ervaringen meenemen uit andere kerkelijke contexten. Dat kan onzeker maken. Bom herkent die aarzeling. “Veel mensen vragen zich af: kan ik hier iets mee, zonder mijn eigen kerkelijke en theologische identiteit te verliezen?” Het zoeken naar een antwoord op die vraag vormt een belangrijke rode draad in de cursus.
Theologie én praktijk
De cursus Charismatische vernieuwing brengt daarom verschillende tradities en stemmen met elkaar in gesprek. Pentecostale en charismatische theologie worden niet los behandeld, maar geplaatst naast protestantse en gereformeerde denklijnen, en ook in relatie tot katholieke en anglicaanse bronnen. Daarbij is er expliciete aandacht voor thema’s als heil en heling, en voor de spanning van het ‘al en nog niet’ van het koninkrijk van God.
Van ’t Slot benadrukt dat het niet bij denken alleen blijft. “We koppelen theologische verdieping bewust aan praktijk. In de middagen oefenen we met vormen als luisterend bidden, gezamenlijke voorbede, vormen van lofprijzing en dergelijke.” Die praktijken worden niet klakkeloos overgenomen, maar steeds theologisch doordacht. “Wat doen we nu eigenlijk? En wat doet dat met mensen, met gemeenschappen, met het beeld van God?”
Die combinatie van oefening en reflectie spreekt veel deelnemers aan. De cursus is erop gericht om in vrijheid een taal en praktijken te ontwikkelen die ruimte geven aan de Heilige Geest. Om te onderscheiden wat past bij een concrete gemeente of pioniersplek, en wat niet.
Breder dan één stroming
Een belangrijk element in de cursus is de internationale en oecumenische blik. Bom, die onderzoek doet naar pinksterchristendom in Afrika en Latijns-Amerika, laat zien hoe aandacht voor de Heilige Geest altijd cultureel gekleurd is. “Dat helpt ons om ook onze eigen context beter te begrijpen,” zegt hij. Zo werpt de charismatische nadruk op gemeenschap en gedeelde gaven een kritisch licht op westers individualisme.
De cursus wordt verzorgd door docenten van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht, in samenwerking met New Wine. Die samenwerking onderstreept dat charismatische vernieuwing niet het eigendom is van één kerk of beweging. “We zoeken bewust de verbinding met bestaande tradities,” aldus Bom. “Niet om ze te vervangen, maar om ze te verdiepen.”
Vernieuwing die verbindt
Wat deelnemers uiteindelijk meenemen, verschilt per context en persoon. Sommigen komen met concrete vragen, anderen met een breed verlangen naar vernieuwing. Het doel is niet dat iedereen hetzelfde gaat doen, maar dat deelnemers leren onderscheiden. Van ’t Slot: “We hopen dat mensen naar huis gaan met handvatten – theologisch én praktisch – om ruimte te maken voor de Heilige Geest op een manier die past bij hun kerk en hun roeping. En bij henzelf.” Zo wordt charismatische vernieuwing geen niche of modewoord, maar een uitnodiging tot hernieuwde aandacht. Met openheid voor nieuwe impulsen, en met diepe wortels in de christelijke traditie.
