Geschiedenis zwart christendom in Nederland blijkt eeuwen ouder
Zwarte christenen in Nederland zijn geen modern migrantenfenomeen, maar waren al in de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw deel van de kerk. Dat blijkt uit de onverwachte historische vondst van meer dan honderd doopberichten van zwarte christenen in die periode. Om deze vondst te onderzoeken, heeft het project Kerk en Slavernij van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) een aanvullende beurs gekregen.
Beeld: Kennismakelaar Nikita Krouwel
Unieke inkijk in het leven van zwarte christenen
De dopen werden ontdekt tijdens onderzoek naar de rol van de kerk in het Nederlandse slavernijverleden. Ze bieden een zeldzaam en concreet beeld van zwarte christenen die al eeuwen geleden deel uitmaakten van kerkelijke gemeenschappen in de Lage Landen. Projectleider dr. Martijn Stoutjesdijk: “Deze doopberichten laten zien wie deze mensen waren. We leren niet alleen iets over hun geloof, maar ook over hun herkomst, familierelaties en hun verhouding tot witte werkgevers of eigenaren. Het is een geschiedenis die tot nu toe nauwelijks werd gezien.”
Zwarte christenen ook buiten de stad
Hoewel de oudste dopen teruggaan tot de zeventiende eeuw, ontbreekt de geschiedenis van zwart christendom grotendeels in standaardwerken over de Nederlandse kerkgeschiedenis. Daarin verschijnt zij vaak pas in de twintigste eeuw, als modern of migrantenfenomeen. De bronnen laten echter iets anders zien: zwarte christenen waren overal aanwezig – in steden als Amsterdam en Den Haag, maar ook in dorpen als Velp en Bruchem.
Kennismakelaar Nikita Krouwel (foto) gaat met die constatering op verschillende plekken in het land het gesprek aan: “Wat betekent het voor bijvoorbeeld witte dorpskerken om te weten dat ook zij een geschiedenis van black presence hebben? En zorgt deze kennis ervoor dat hedendaagse migrantenkerken hun plek in het kerkelijk landschap anders begrijpen?” Krouwel organiseert hiervoor gesprekken tussen zwarte en witte (kerk)gemeenschappen, in samenwerking met de Stichting Heilzame Verwerking Slavernijverleden, impactpartner van het project.
Publiek helpt mee aan digitale doopkaart
Als onderdeel van het project wordt een digitale kaart ontwikkeld waarop alle bekende historische dopen van zwarte christenen in Nederland worden samengebracht. Veel van deze gegevens bevinden zich nog in lokale en kerkelijke archieven. Daarom roept het onderzoeksproject lokale (kerk)historici, archivarissen en (amateur)genealogen op om informatie over Afrikaanse, Amerikaanse en Aziatische christenen te delen via www.kerkenslavernij.nl/doopkaart.
