Home/actueel/PThU nieuws/Terugblik: Busexcursie rond Groningen op 28 augustus
31 augustus 2017

Terugblik: Busexcursie rond Groningen op 28 augustus

Naar aanleiding van 500 jaar Reformatie in aansluiting van het symposium ‘Vrijheid en gebondenheid in de Joods-Christelijke traditie’


In de PThU te Groningen vond maandag, naar aanleiding van het Lutherjaar, een expert-symposium plaats over de vrijheid en haar tegenhangers: onvrijheid, gebondenheid en slavernij. Annette Merz (PThU); Martijn Stoutjesdijk (TST); Hans-Martin Kirn (PThU); Christopher König (Ruhr-Universität Bochum); Todd Weir (RUG) en Lieke Werkman (PThU), hielden presentaties over deze complexe begrippen, in de oudheid, de vroege moderne periode, en vandaag.


In de stad Groningen waren ondertussen de festiviteiten aan de gang naar aanleiding van de herdenking van het ‘Gronings Ontzet’ van 28 augustus 1672: het einde van de belegering van de stad door de bisschop van Münster, Bernhard van Galen, ook bekend als Bommen Berend. Ook dit feest staat uiteraard in het teken van de vrijheid, en van de Reformatie. Na afloop van het symposium was Gert van Klinken (PThU) onze deskundige gids op een bustocht langs plaatsen in de omgeving van Groningen die met deze gebeurtenissen te maken hebben. Nog voor we op de bus stapten leidde Gert ons een binnenplaats binnen, waar de eerste Groningse magister Trilingue geïnteresseerden inwijdde in de kennis van het Hebreeuws: de illustere Wessel Gansfort. In Haren bezochten we de dorpskerk, waar bisschop Van Galen in 1672 zijn hoofdkwartier inrichtte. Gert leerde ons dat de Harenaren, geheel in de geest van de Reformatie, veel aandacht besteedden aan het onderwijs van hun zonen, die het vaak tot de universiteit van Groningen brachten. De plaatselijke predikant Abraham Trommius publiceerde in hetzelfde jaar zijn concordantie op de Bijbel, bedoeld voor zowel academisch als algemeen publiek. Aansluitend reden we naar Midwolde (Westerkwartier), eveneens een in 1672 door de Munstersen bezette kerk. Deze aan de buitenkant sobere kerk was vanbinnen voorzien van een grafmonument als een bruidstaart, voor de (voortijdig) gestorven leden van de adellijke families Van Ewsum en Van Kniphuisen in het nabijgelegen slot De Nienoord. Hier zagen we met eigen ogen dat absolutistische idealen in een calvinistische context evengoed voorkwamen als in een katholieke: de kansel was lager dan het herengestoelte, en men had een benoemde in plaats van gekozen kerkenraad. Gert legde ons uit dat hiervandaan weinig jongeren doorstroomden naar de Groningse universiteit, vanwege de gebrekkige financiering van het onderwijs ter plaatse. Wat in deze streek verdiend werd belandde grotendeels bij de op De Nienoord gevoerde hofstaat, en het autocratische bestuursmodel ontmoedigde deelname aan de plaatselijke politiek. Voor hun geldzaken en praktische ondernemingen kon bevolking van Midwolde (inclusief de gaandeweg verarmende familie van De Nienoord) niet zonder hun Joodse adviseur: Victor Philippus van der Reis. Diens zoon Samuel adviseerde ook de calvinistische afgescheidenen van 1834 bij het ordenen van hun financiën en verkrijgen van een kerk in Leek. Het succes van de Afscheiding stond niet los van een diepgewortelde weerzin tegen een van boven af bestuurde kerk als die van Midwolde. De Groningers, in deze streek altijd vrijgevochten, zochten vaak hun heil buiten de officiële kerk en verkozen de gemeenschappen die ze zelf oprichtten: de conventikels in de achttiende eeuw, de Afscheiding en de Vrijmaking van 1944 zijn voorbeelden hiervan. Deze tendens gaat vandaag de dag nog verder blijkens de mega-kerk naar Amerikaans model van de Vrije Baptisten Gemeente Groningen, gehuisvest in een vroegere bouwmarkt, waar de chauffeur ons op de terugweg op wees.


Verslag: Lieve Teugels

Fotografie: Rob Nelisse


Klik hier om het foto-album te bekijken.