Kan een arts wennen aan euthanasie?
Artsen spreken zelden openlijk over hun ervaringen met euthanasie. Toch staan zij in Nederland regelmatig voor deze ingrijpende beslissing. Het nieuwe boek Euthanasie en de dokter van prof. dr. Theo Boer, met tientallen ervaringsverhalen, probeert dat stilzwijgen te doorbreken. Mieke Draijer van Artsenfederatie KNMG ontving het eerste exemplaar op 3 februari tijdens een presentatie in de Utrechtse Pieterskerk.
Wat betekent euthanasie voor de arts?
In de verhalen, opgetekend in het boek Euthanasie en de dokter, staat de menselijke kant centraal. Tientallen artsen beschrijven daarin hun ervaringen, als professional en als mens. Verhalen die eerlijk, persoonlijk en confronterend zijn. Daarin wordt duidelijk dat artsen het niet ervaren als een routinematige, medische handeling, maar een praktijk vol morele vragen, twijfel en verantwoordelijkheid.
De presentatie van het boek, onder redactie van Theo Boer, Stef Groenewoud, Wieke Ligtenberg, werd bijgewoond door vele belangstellenden en sprekers Bert Keizer, Rosanne Herztberger en Rozemarijn van Bruchem-Visser.
Wen je aan euthanasie?
Een van de vragen die telkens terugkeert: kan een arts wennen aan euthanasie? Filosoof en arts Bert Keizer stelde dat ervaring helpt om de spanning te verminderen. Zoals bij andere medische handelingen worden artsen vaardiger en raken ze vertrouwder met het proces. Dat kan rust geven.
Tegelijk klinkt er een ander geluid. Voor sommige artsen blijft euthanasie zwaar, hoe vaak zij er ook mee te maken krijgen. De procedure eindigt weliswaar met een formeel oordeel van de toetsingscommissie, maar de emotionele verwerking stopt daar niet. Het blijft een ingrijpende daad waarbij een arts zich telkens opnieuw moet verhouden tot leven en dood.
Grenzen aan autonomie
Schrijver en columnist Rosanne Hertzberger plaatste vraagtekens bij het idee van volledige autonomie. In kwetsbare situaties blijken mensen beïnvloedbaar door hun omgeving. Dat vraagt om voorzichtigheid bij levensbeëindigende beslissingen.
Volgens haar is euthanasie daarom niet alleen een medische kwestie. Ook geestelijke verzorgers en andere begeleiders spelen een rol in het gesprek. Daarnaast wijst zij op het belang van taal. Termen als Medical Assistance in Dying (MAID) kunnen het zicht vertroebelen op waar het werkelijk over gaat.
Zware beslissing
Rozemarijn van Bruchem-Visser, arts bij het Erasmus MC, merkt dat de Nederlandse euthanasiepraktijk internationaal veel aandacht krijgt. Op congressen wordt zij regelmatig bevraagd. Dan probeert zij uit te leggen hoe zorgvuldig afwegingen worden gemaakt.
Voor haar staat één vraag centraal: heb ik alles gedaan wat mogelijk was voor deze patiënt? Pas wanneer dat zo is, komt euthanasie in beeld. In haar visie hoort een goede dood bij goede zorg, maar dat maakt de beslissing niet lichter. Een spannend moment vindt ze elke keer weer als ze de aangetekende brief met de reactie van de toetsingscommissie openmaakt. "Want ook al is de euthanasie juist en volgens protocol verlopen, toch ben ik altijd weer van slag. Het is zwaar en went nooit."
