Home/actueel/PThU nieuws/Klimaatverandering en theologie: wat kunnen wij bijdragen?
27 september 2019

Klimaatverandering en theologie: wat kunnen wij bijdragen?

Nederland staakt vandaag voor het klimaat, samen met vele andere landen in de wereld. Zij doen dit om de VN-top tot vergaande actie aan te sporen om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Daarbij gaat het bijvoorbeeld maatregelen op het gebied van CO2-uitstoot, om handelsrelaties en regels voor de landbouw. Kan theologie bijdragen aan een duurzamer omgang met het klimaat?

Klimaatcrisis: waar ligt onze prioriteit?

De emotionele speech van Greta Thunberg tijdens de VN-top heeft veel reacties opgeroepen. Wat je er ook van vindt, zij maakt duidelijk dat het hier niet alleen om handjeklap en tussen de machtigen der aarde gaat en om het vinden van slimme technische oplossingen. In haar toespraak stonden waarden centraal: ligt onze prioriteit bij economische groei of bij een eerlijke verdeling van goederen en bronnen? Willen we onze welvaart op korte termijn behouden of willen we de aarde aan komende generaties doorgeven? Vinden we dat de politiek het moet oplossen of dat ieder persoonlijk zijn gedrag moet veranderen?

Klimaatverandering doet beroep op diepste waarden

Klimaatverandering is veel minder ver van ons bed dan we denken: vluchtelingen uit landen waar oorlog is uitgebroken rond energiebronnen of land kloppen bij ons aan; het eten op ons bord roept vragen op over de manier waarop we ons voedsel produceren (al dan niet met bestrijdingsmiddelen, ver weg of dichtbij?), wat we eten (hoeveel vlees?) en met wie we ons eten delen. Klimaatverandering confronteert ons met sociaaleconomische, ethische en politieke vragen. Ze doet een beroep op onze diepste waarden: hoe zien we de natuur en welke rol geven we aan de mens in relatie tot de aarde?

Urgentie klimaatdebat gunt theoloog weinig tijd voor reflectie

Theologen houden zich vanuit verschillende disciplines al eeuwenlang met dergelijke vragen bezig. De omgang met de schepping, de plaats van de mens daarin en de manier waarop we op de aarde samenleven worden door verschillende theologen door de geschiedenis heen verschillend beantwoord. Dat betekent dat theologen zich moeten oefenen in de omgang met diversiteit: over cruciale theologische kwesties als de natuur van Christus en de verhouding tussen God en mens werd door oude concilies pas na zeer lange periodes van gesprek, reflectie en debat een besluit genomen, met oog voor nuances en verschillende tradities. Het klimaatdebat lijkt ons daarvoor nu geen tijd te gunnen: er moet gehandeld worden, en snel.

Theologen kunnen gedupeerden klimaatcrisis een stem geven

Willen we echter duurzame oplossingen vinden, dan kan dat niet alleen door ‘de machtigen der aarde’ gebeuren, zoals die nu op de VN top bijeen zijn. Dan zal geluisterd moeten worden naar hen die als eerste de gevolgen van klimaatverandering ondergaan. Vaak zijn dit mensen die zelf weinig hebben bijgedragen aan de opwarming van het klimaat, maar wel de prijs betalen voor het gedrag van anderen. Zoals de bijbel steeds weer het perspectief van mensen in de knel zichtbaar maakt, zo kunnen theologen in het klimaatdebat ruimte maken voor het perspectief van klimaatvluchtelingen, boeren die afhankelijkheid van grote zaadveredelaars diep in de schulden terecht komen en hun lokale gewassen zien verdwijnen, en vele anderen die zelden mee kunnen praten. De oefening in diversiteit hang zo direct samen met de zorg voor de aarde. Een duurzame wereld begint met luisteren  en ruimte maken voor deze stemmen.

Dr. Erica Meijers doceert diaconale theologie aan de Protestantse Theologische Universiteit in Groningen. Ze doet onderzoek naar de betekenis van maaltijden in diaconale contexten.