Home/actueel/PThU nieuws/In memoriam: Rochus Zuurmond (1930-2020)
28 februari 2020

In memoriam: Rochus Zuurmond (1930-2020)

Erudiet geleerde, hartstochtelijk theoloog. In dankbaarheid gedenken wij prof. dr. Rochus Zuurmond, die op 22 februari op 89-jarige leeftijd overleed. Marco Visser schreef over hem dit in memoriam.

(Foto: Tjerk de Reus)

Bijbelse Theologie

Ooit begonnen als student wiskunde en bouwkunde, maakte Zuurmond de overstap naar de theologie, doordat hij in die tijd K.H. Miskotte meemaakte. Hij werd gegrepen, de inspiratie was blijvend. Hij was predikant in Wijckel, later studentenpredikant in Delft. In 1981 werd hij de opvolger van Frans Breukelman als docent hermeneutiek aan de theologische faculteit van de UvA. Daar trad hij in 1991 aan als hoogleraar Bijbelse Theologie. Een uniek moment, omdat het de eerste keer in Nederland was dat een kerkelijk hoogleraar het vak Bijbelse Theologie als enige en specifieke leeropdracht kreeg. Een discipline waarin de vele lijnen van de theologie samenkomen, waarin exegese, hermeneutiek en dogmatiek gereflecteerd met elkaar in wisselwerking worden gebracht: "…de Bijbels theoloog dient in zijn eentje een 'multidisciplinaire aanpak' te vertegenwoordigen. Dat is de uitdaging en de charme van dit vak. (…) In de versplintering der 'vakken', alle met hun hooggetrainde specialisten, probeert de Bijbels theoloog de eenheid in het oog te houden," aldus Zuurmond in zijn oratie. Karel Deurloo was de opvolger aan de UvA van 1996 tot 2001, waarna de leerstoel aan de PThU in andere vorm werd voortgezet als de bijzondere leerstoel Miskotte/Breukelman van Rinse Reeling Brouwer (2012-2019).

Kracht van het Woord

Rochus Zuurmond was in dit samenbindende vak in zijn element. Zijn kennis was indrukwekkend, hij was op de hoogte van de Griekse klassieken, het vroege Jodendom, de kerkvaders, de twintigste-eeuwse filosofie enzovoort. Het deed in zijn denken en spreken allemaal mee. Internationale bekendheid verwierf hij door zijn werk aan de Ethiopische tekstversie van het Marcus- en het Mattheüsevangelie. Hij noemde het wel eens zijn persoonlijke hobby, maar die grondige kennis van de hele tekstgeschiedenis maakte intussen wel dat hij dusdanig vertrouwd was met de Bijbeltekst zoals die er nu ligt, dat hij het specifieke van de bijbelse stemmen des te meer voor ogen had. Daarin lag Zuurmonds hartstocht: de verkondiging van Tenach en Evangelie onder woorden te brengen. Er waait in de teksten van de Bijbel – in alle verscheidenheid en veelkleurigheid, zelfs ook met alle tegengestelde geluiden – een geest die kracht heeft. ‘The Power of the Word,’ is de veelzeggende titel van een artikel. De ‘dabhar’, het Woord van JHWH, het is niet toe te eigenen, het is niet te pakken, maar wij wórden gepakt, uitgedaagd, in een nieuwe werkelijkheid gezet. En dan ook getroost, wat in bijbelse zin wil zeggen: ‘er wordt een nieuwe begaanbare weg voor ons geopend.’

Kritisch

Zuurmond was leraar in hart en nieren. Hij was niet alleen een scherp denker, maar kon het in zijn spreken en schrijven ook vertalen. Dat bleek al vroeg in zijn werk bij de IKON, waar hij een radiorubriek had. Ook de boeken die hij in de laatste jaren schreef, zijn voor een breed publiek bedoeld: ‘Niet te geloven’ over het Apostolicum, ‘In hemelsnaam’ over het Onze Vader en ‘God en de moraal’ over ethiek. Hierin is steeds de vraag: wie is eigenlijk de God in wie wij ons vertrouwen stellen, wie is diegene tot wie de kerk haar gebed richt, welke krachten zijn er leidend in ons handelen? Theologie is in die zin een kritische wetenschap. ‘De geesten onderscheiden, gaf God ons als gebod,’ die liedregel (lied 313) is helemaal op Rochus Zuurmond van toepassing. Over wie hebben we het in de theologie? En, krijgen de bijbelse teksten voldoende ruimte voor zichzelf spreken, dat wil zeggen, zijn wij ons voldoende bewust van de eigen vooronderstellingen – alleen dan kunnen die af en toe heilzaam verstoord en gecorrigeerd worden – of maken onze onuitgesproken denkkaders stiekem de dienst uit?

Geëngageerd

Hij was een aimabel mens met humor, getuige het thema van het afscheidscollege in 1996, ‘Theologie als entertainment’, waarin hij sprak over de gein van Bijbelteksten, die de lezer namelijk voortdurend op het verkeerde been zetten. Tegelijk kon Zuurmond ook fel zijn. Hij was geëngageerd, in politieke en maatschappelijke vragen – hij was een tijd intensief betrokken bij Christenen voor het Socialisme – en zeker ook in de theologie: er stond iets op het spel. Zo was hij zeer kritisch op de vertaalmethoden van de Nieuwe Bijbelvertaling, waarin volgens hem het eigene van de bijbelse taal wordt verdonkeremaand.

Nu denken wij aan zijn geliefde Lieke van Zanden, de kinderen, de kring van mensen om hem heen, en wensen hun die troost van bijbelse woorden toe. Zijn gedachtenis zij ons tot zegen: dat zijn kennis, zijn wijsheid en gedrevenheid blijvend inspirerend zullen zijn.