Home/actueel/PThU nieuws/Karl Barth Tagung 2019: ook nu staat God ons niet zo maar voor van alles ter beschikking
6 april 2019

Karl Barth Tagung 2019: ook nu staat God ons niet zo maar voor van alles ter beschikking

nIn de woelige tijd na de Eerste Wereldoorlog, toen alles riep om verandering, hield de Zwitserse predikant Karl Barth een voordracht voor vernieuwingsgezinde geestverwanten in Duitsland. Barth pleitte ervoor de toenmalige tijd van de revolutie te begrijpen, maar wel ‘in God’ te begrijpen, omdat God zowel de drijvende kracht achter als de beslissende grens aan het menselijk veranderingsstreven is. Die voordracht in Tambach betekende daar zijn doorbraak. Op de 37e Nederlandse Barth Tagung, van 1 tot en met 3 april in De Glind, gingen zo’n 50 predikanten, studenten en wetenschappers op zoek naar de mogelijke actualiteit voor vandaag van deze tekst en van een aantal verwante teksten.

Historische achtergrond en eerste reacties

Marco Hofheinz, hoogleraar te Hannover, schetste de historische achtergrond en de eerste reacties op de voordracht van Barth tijdens de conferentie in Tambach. Voor hem geldt Barth’s waarschuwing voor een ‘veil hebben’ van God voor onze doelen nog altijd, nu beleidsmakers in kerk en theologie alom pogingen ondernemen om marginalisering en verlies aan relevantie terug te dringen. Dat kan door pogingen te ondernemen ofwel om in een hermeneuse van de cultuur aan te willen tonen hoe religieus ze ondanks alles nog is en hoe belangrijk een verlicht christendom kan zijn voor haar zelfverstaan. Het kan ook door in een publieke theologie vooral zichzelf present te stellen. Of juist door zich zichtbaar te maken als ‘contrastgemeenschap’. Bij al deze pogingen geldt volgens Hofheinz Barths waarschuwing voor klerikalisering en tegelijk secularisering van de christelijke boodschap ook nu nog.

Nadruk op toekomstige glorie

Rinse Reeling Brouwer (PThU) besprak de drieslag waarin Barth zijn voordracht structureert: het koninkrijk van Christus als een rijk van de natuur, van de genade en van de toekomstige glorie. Barth legt de nadruk op het derde aspect. Allereerst omdat het gezichtspunt van de eeuwigheid een krachtige relativering inhoudt van de alsmaar optredende spanning van aanvaarding en kritiek, maatschappij en kerk, filosofie en theologie. Maar ook omdat de maatschappij er recht op heeft dat de theologie bewijst alle absolutismen in het leven van een voorbehoud voorziet. Dit uitzicht op het eeuwig leven dat de jonge Barth schetst, werpt ook een licht op allerlei vragen in het huidige aardse leven. Denk aan die van het isolement van de religie, de dood (van de enkeling en van de planeet), de seksualiteit, de ‘strijd om het bestaan’ (bij mens en dier) en de onderwerping van menselijke arbeid onder economische machten.

Fundamentele kwetsbaarheid

Wessel ten Boom (jarenlang redactiesecretaris van het blad In de Waagschaal) is ooit dankzij kennisname van Barths Tambacher rede theologie gaan studeren. Hij benadrukte in een sterk existentiële lezing hoe belangrijk het is om vast te houden aan het absoluut karakter uitsluitend van God zelf. Op die manier verabsoluteer je geen enkele relatieve grootheid in deze wereld en in het leven. Ten Boom lijdt eraan dat de huidige kerk deze absoluutheid van God zo weinig durft te verkondigen. Volgens hem kan ze juist daarom zo slecht omgaan met haar van God gegeven fundamentele kwetsbaarheid, omdat ze niet voor God durft te verschijnen in het gericht.

De kerk is geen project

Erik Borgman ten slotte (Universiteit van Tilburg) benadrukte dat de kerk geen project is en de theologie geen programma. Barth wist dat, omdat hij wist dat God niet allereerst een ervaring is, maar een aanwezigheid (ook in de ervaring van afwezigheid). Wel vroeg hij zich in katholiek perspectief af, of Barth niet de met God verbonden mens te zeer los maakt van de traditie waarin deze de overlevering over God ontvangt en ook te los van de wereld en de niet-menselijke medeschepselen. Met die laatste vraag wees ook Borgman, net als andere sprekers, vooruit naar de aansluitende publieksbijeenkomst over Barth en de ecologische revolutie die nu aan de orde is.

Organisatie uitgezwaaid

Aan het einde van deze Barth Tagung werden de organisatoren nog even in het zonnetje gezet. Jarenlang bereidden Rinse Reeling Brouwer, Gerard den Hertog en Kees van der Kooi deze dagen voor. Het stokje wordt nu overgenomen door dr. Katja Tolstaja (VU), prof. dr. Arnold Huijgen (TUA) en hoogleraar Edward van 't Slot (PThU).