Home/Onderwijs/Studeren in het buitenland/Blogs studiereizen/IRTI Blog 2

Blog (PART 2) IRTI Conference 2017

17 juni 2017

"Goed en relevant theologisch spreken in de publieke ruimte begint bij stilte. Stilte om te luisteren. Wie stil is en luistert, kan horen wat er speelt in een samenleving en kan de profetische stemmen herkennen - van christenen en anderen. Pas wanneer we goed geluisterd hebben, kunnen we relevant spreken en ontdekken wat de unieke boodschap van het evangelie is voor iedere publieke ruimte."

Met deze woorden begon prof. dr. Carver Yu, emeritus-president van de Graduate School of Theology in Hong Kong, zijn lezing zaterdagmorgen, waarin hij vanuit de theologie reflecteerde op "market capitalism in the global context." Yu zag twee belangrijke ethische problemen in het denken over marktkapitalisme: allereerst het gebrek aan verantwoordelijkheid dat multinationals (hoeven te) nemen voor de sociale context waarin zij werken. Een concreet voorbeeld in Nederland is de beperkte verantwoordelijkheid die de NAM neemt voor de aardbevingen en bijbehorende schade in Groningen. Een tweede probleem is, volgens Yu, dat het doel van de (markt)economie is teruggebracht tot financiële winst die zo efficiënt mogelijk gerealiseerd moet worden, ten koste van mensen (en milieu, zou ik willen toevoegen).

Yu's analyse werd theologisch van aard toen hij Calvijns verbondsdenken inbracht en dat positioneerde tegenover contractueel denken. Wie denkt vanuit Gods verbondenheid en commitment aan mensen en dat van mensen van elkaar ziet menselijke waardigheid als een belangrijk doel van economisch handelen. "Man is made a covenental being, rather than a contractual being," zei Yu. "Contract is made with functional interest as the end, while covenant involves the whole being."


Het gesprek dat ontstond na de lezing van Yu ging veel over de vraag of, en zo ja hoe, de markteconomie ethischer zou kunnen worden. Moeten kerken zich uitspreken tegen misstanden in de markt? Heeft dat überhaupt zin? Of zou de kerk juist voorzichtig moeten zijn in het bekritiseren van topbankiers en anderen en juist moeten kijken, vanuit het gereformeerde denken, hoe zij in de samenleving als geheel - en niet alleen bij individuen in de top - een verandering van denken te weeg kan brengen?

In dit internationale gezelschap ontdekte ik zo dat goed luisteren naar de context inderdaad belangrijk is om ons theologisch spreken relevant te maken, maar ook dat de contexten waaruit we komen en waarnaar we luisteren zo verschillend kunnen zijn, dat we toch verschillende conclusies trekken. Juist daarom zie ik de waarde van deze internationale uitwisseling: je wordt gescherpt in je eigen blik en je bewust van de context waaruit je zelf spreekt. Iemand uit een ander land ziet soms scherper wat er zo Nederlands is aan je theologisch spreken dan jezelf. Een klein voorbeeld daarvan was, tenslotte, het gesprek dat ik tijdens een maaltijd had met een Zuid-Afrikaanse deelnemer. We spraken over mijn masterthesis, die ging over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog. Een belangrijke vraag daarin was wie je herdenkt en waarom. Als Nederlander heb ik dan de discussies van de afgelopen jaren in beeld: herdenken we wel of niet Duitse slachtoffers, herdenken we alleen se slachtoffers van toen of ook vluchtelingen nu, enzovoort. Mijn gesprekspartner, die een half jaar in Nederland had gewoond, vertelde me echter over zijn verbazing dat in Nederland ook gevallen Nederlandse soldaten worden herdacht op 4 mei. "Is er ooit enig protest geweest, ook vanuit de theologie, op het herdenken van bijvoorbeeld de gevallen soldaten die naar Afghanistan zijn gegaan? Wil je echt deze soldaten die betrokken waren bij een zeer twijfelachtige missie herdenken op hetzelfde moment als de onschuldige slachtoffers van Tweede Wereldoorlog?" Daarmee bracht hij een vraag in die bij mij in mijn scriptieproces helemaal niet in beeld was geweest. Juist zijn perspectief als buitenstaander uit een andere context, die 'meeluistert' naar wat er speelt in onze samenleving, verrijkt zo mijn eigen theologische denken. Dat neem ik mee, vanuit Hong Kong naar Nederland.