Home/actueel/PThU nieuws/Grote plannen en ‘grenzeloze theologie’ bij opening academisch jaar PThU
3 september 2018

Grote plannen en ‘grenzeloze theologie’ bij opening academisch jaar PThU

Is er een grens aan de ambities van de PThU? De universiteit greep de opening van het academisch jaar 2018-2019 aan voor de presentatie van maar liefst drie grootschalige initiatieven: de ombouw van het huidige seminarium tot het Centrum voor Beroepsvorming en Spiritualiteit (CBS), een wervingscampagne voor nieuwe studenten met als thema ‘grenzeloze theologie’ en een omvangrijk multidisciplinair onderzoeksproject met de naam ‘Moral Compass Project’.

Moral Compass Project, zesjarig onderzoek

Dit laatste initiatief kwam voor de meeste gasten in de Utrechtse Janskerk als een verrassing. Het ‘Moral Compass Project’, dat zes jaar gaat duren en waarvoor drie postdocs en drie promovendi worden aangetrokken, was pas heel recent rondgekomen. Het onderzoek gaat over een zestal aspecten van de tegenwoordig lastige vraag naar een ‘hoogste norm’, aldus projectleider prof. dr. Maarten Wisse. Enerzijds is er behoefte aan gedeelde waarden; anderzijds een diepe scepsis ten aanzien van de  ‘universele norm’, die vaak wordt gezien als intolerant. Drie deelonderzoeken gaan over de geschiedenis van het moraaldebat. Daarnaast zijn er deelonderzoeken over vrijheid van meningsuiting, familieverbanden en het levenseinde. Met het openen van een digitaal gordijn liet prof. dr. Mechteld Jansen, rector van de universiteit, het project van start gaan.

Seminarie wordt Centrum voor Beroepsvorming en Spiritualiteit

Een tweede presentatie liet zien hoe het seminarie van de universiteit – waar sinds jaar en dag studenten worden ingewijd in de beroepspraktijk en waar predikanten ‘terugkomen’ voor verdiepende cursussen – een nieuwe vorm en ook deels een nieuwe inhoud krijgt. Als Centrum voor Beroepsvorming en Spiritualiteit (‘Powered by PThU’) gaat de organisatie nu ook zelf wetenschappelijk onderzoek doen. Ook gaan lezingen voor niet-theologen en de ‘maatschappij als geheel’ deel uitmaken van het programma, aldus dr. Theo Witkamp, hoofd van het seminarium en nu ook van het nieuwe CBS.

Ontdekkingsreizigers in geloof en wetenschap

Rector Jansen wijdde haar openingsrede aan de ‘grenzeloze theologie’ waar de PThU voor staat en die het thema vormt van een nieuwe wervingscampagne voor nieuwe studenten. Studenten en docenten zijn ontdekkingsreizigers in het grensgebied van geloof en wetenschap, aldus de rector. Sowieso zijn theologen bij uitstek deskundig op het gebied van grenzen: ‘We weten wanneer we ze moeten overschrijden en wanneer we ze moeten respecteren.’ Voorafgaand hieraan werden de huidige studenten uitgedaagd om een keuze te maken tussen geloof en wetenschap, waarbij een politielint de grens tussen beide vormde. Het doorknippen van dit lint door rector Jansen maakte symbolisch duidelijk dat geloof en wetenschap bij de PThU niet los van elkaar kunnen bestaan.


En hoe was de bijeenkomst voor studenten en de opening in de Janskerk voor de aanwezigen? Hierbij het persoonlijke verslag van een van hen!

'Grenzeloze ambities bij opening academisch jaar...'

De dag begint als de ‘studie-informatie-bijeenkomst’ die in de uitnodiging was beloofd: alle studie-ondersteunende medewerkers – van ambtelijk secretaris tot bibliothecaris en van medewerker studentenzaken tot studentendecaan – worden vaardig voorgesteld, de nieuwe studiegids krijgt een vlotte presentatie. Maar daarna mogen medewerkers en (nieuwe) studenten van de PThU, bijeen in Het Huis in Utrecht, al snel inhoudelijk aan de slag. Over ‘grenzeloze theologie’ gaat het vandaag: het thema van de nieuwe wervingscampagne van de universiteit.

De grens is een beeld dat in uiteenlopende theologische situaties kan worden toegepast – grenzen tussen mensen, grenzen van het leven –, maar vandaag wordt met name de grens tussen geloof en wetenschap besproken. Op sommige plekken, aldus inleider Klaas Bom, bestaat theologie uit waardenvrije analyse. Elders daarentegen heerst watervrees voor de wetenschappelijke methode: ‘Dat komt het grensverkeer niet ten goede.’ De PThU wil juist steeds over die grens gaan, zegt Bom, met een verwijzing naar de dichter Gerrit Achterberg: ‘God is groot genoeg om geen grenzen te hebben.’

Theo Pleizier en Klaas Spronk werken deze lijn verder uit. Is de Bijbel een geloofsboek of een verzameling oude teksten? Voor de PThU is het beide. ‘Maar het is een vaardigheid om het in dat grensgebied uit te houden’, zegt Pleizier. Gelukkig sta je er aan de grens niet alleen voor, voegt hij er aan toe. Je wordt vergezeld door de stemmen van de hermeneutiek, de receptiegeschiedenis, de oecumene en de demografie, alsmede de overtuiging dat God zelf zich via de Bijbel tot de mensen richt. Klaas Spronk pleit voor een ‘grenzeloze bestudering’ van de Bijbel, inclusief een benadering waarbij je dit geloofsboek leest zoals je ook Homerus of Shakespeare zou lezen. ‘Wetenschap helpt mij de Bijbel beter te begrijpen’, aldus Spronk. 

Het zijn niet de minste vraagstukken waarover de aanwezigen vervolgens hun eigen licht mogen laten schijnen. In zes kleurgecodeerde groepen gaat men uiteen om, aan de hand van drie vragen en zeven deelvragen, de voors en tegens van theologische grenzen te bespreken. Een behoorlijke taak, zo blijkt, vooral omdat in de beschikbare dertig minuten ook nog recht moet worden gedaan aan een stevige vegetarische lunch. Niet voor niets wordt gesuggereerd om de aansluitende wandeling richting binnenstad in te zetten voor verdere verdieping van het gesprek. 

Kiezen tussen geloof en wetenschap?

In de Janskerk vindt, op de drempel van de meteorologische herfst, de traditionele opening van het academisch jaar plaats: eerst een academische plechtigheid met verschillende presentaties, dan een liturgische viering en tenslotte een receptie. Zoals altijd zijn er veel gasten: emeriti, decanen van theologische faculteiten, vertegenwoordigers van de kerken. Rector Mechteld Jansen opent de plechtigheid met een symbolische handeling. Studenten hebben zich opgesteld aan weerzijden van een politielint: aan de ene kant staan de studenten die, gedwongen tot een keuze tussen geloof en wetenschap, voor het geloof kiezen; aan de andere kant de studenten die de tegenovergestelde keuze maken. Met het doorknippen van het lint maakt de rector duidelijk dat geloof en wetenschap bij de PThU niet los van elkaar kunnen bestaan. Ze wijdt een groot deel van haar openingsrede aan de ‘grenzeloze theologie’ waar de PThU voor staat. Studenten en docenten zijn ontdekkingsreizigers in het grensgebied van geloof en wetenschap, aldus de rector. Bovendien zijn ze op het gebied van grenzen bij uitstek deskundig: ‘We weten wanneer we ze moeten overschrijden en wanneer we ze moeten respecteren.’

Ambities

Grenzeloos lijken ook de ambities van de PThU te zijn. De universiteit grijpt de opening van het academisch jaar aan voor de presentatie van maar liefst drie grootschalige initiatieven: de al genoemde wervingscampagne voor nieuwe studenten met als thema ‘grenzeloze theologie’, de ombouw van het huidige seminarie tot het Centrum voor Beroepsvorming en Spiritualiteit (CBS), en een omvangrijk multidisciplinair onderzoek met de naam ‘Moral Compass Project’.

Dit laatste initiatief komt voor de meeste aanwezigen als een verrassing. Het project, dat zes jaar gaat duren en waarvoor drie postdocs en drie promovendi worden aangetrokken, is pas heel recent rondgekomen. Het onderzoek gaat over een zestal aspecten van de tegenwoordig lastige vraag naar een ‘hoogste norm’, aldus projectleider Maarten Wisse. Drie deelonderzoeken gaan over de geschiedenis van het moraaldebat. Daarnaast zijn er deelonderzoeken over vrijheid van meningsuiting, familieverbanden en het levenseinde. Met het openen van een digitaal gordijn laat de rector het project van start gaan.

Een tweede presentatie laat zien hoe het aloude seminarie van de universiteit een nieuwe vorm en ook deels een nieuwe inhoud krijgt. Als Centrum voor Beroepsvorming en Spiritualiteit (CBS) gaat de organisatie nu ook zelf wetenschappelijk onderzoek doen. Ook gaan lezingen voor niet-theologen en de ‘maatschappij als geheel’ deel uitmaken van het programma, aldus hoofd Theo Witkamp. Het is de bedoeling, voegt hij er aan toe, dat dit CBS net zo beroemd gaat worden als zijn statistieken verzamelende naamgenoot.   

Goede wijn

De universiteit kent excellente studenten en docenten, zo blijkt uit de jaarlijkse verkiezing van ‘de student van het jaar’ en ‘de docent van het jaar’. De eerste is ‘spin in het Groninger web’ Tirtsa Liefting, aan wie een ‘warm hart’, grote betrokkenheid bij vooral de buitenlandse studenten en goede studieresultaten worden toegeschreven. In haar enthousiaste dankwoord relativeert ze dat laatste: net gisteren heeft ze haar laatste hertentamens gedaan. De tweede is universitair docent Klaas-Willem de Jong, die van het ‘beruchtste, meest saaie vak’ Kerkrecht nog iets spannends en onmisbaars weet te maken. Een student had hem toevertrouwd ‘bang’ voor het vak te zijn, vertelt hij vertederd: ‘En dan is het ook nog eens op vrijdagmiddag.’ Hij grijpt zijn dankwoord aan voor een pleidooi van zijn soms ondergewaardeerde vakgebied: ‘Kerkrecht helpt je een goede of betere predikant te worden.’

Ondanks al die aanwezige kwaliteit, vraagt de studentenwerving extra aandacht, vertelt de rector: ‘Goede wijn behoeft blijkbaar wel degelijk een krans.’ Filmmaker Kees-Jan Mulder, oud-student van de universiteit, presenteert de op het thema ‘grenzen’ geïnspireerde wervingsfilm die hij heeft gemaakt. Zeker vandaag zijn er goede theologen nodig, is zijn boodschap: ‘Mensen die op de randen van bubbels rondwandelen; grensgangers die Hebreeuws lezen en hiphop luisteren.’ De enthousiast verbeelde, strak gemonteerde film spreekt vervolgens voor zich. Het kan dan ook niet anders dan dat deze boodschap gaat aanslaan, maakt Mulder duidelijk. Kijk maar goed om je heen, wekt hij de aanwezigen in de royale stadskerk op: ‘Dit is waarschijnlijk de laatste keer dat we met alle nieuwe studenten in deze ruimte passen.’