Home/actueel/PThU nieuws/In Memoriam: prof. dr. Klaas Zwanepol
5 juli 2018

In Memoriam: prof. dr. Klaas Zwanepol

De gemeenschap van de Protestantse Theologische Universiteit is verdrietig om het plotselinge overlijden van haar emeritus-hoogleraar prof. dr. Klaas Zwanepol. Hij overleed op zaterdag 30 juni jl. in zijn woonplaats Ermelo op de leeftijd van 70 jaar. Van 1996 tot zijn emeritaat in 2007 was hij als hoogleraar Lutherana verbonden aan het Evangelisch-Luthers Seminarium, dat in 2007 is opgegaan in de Protestantse Theologische Universiteit.

Klaas Zwanepol werd op 7 december 1947 geboren in Kampen in een gereformeerd gezin. Na de middelbare school kreeg hij de kans om ‘door te leren’, een mogelijkheid die destijds bepaald niet vanzelfsprekend was en waarvoor hij zijn ouders levenslang dankbaar is gebleven. Hij koos voor een studie theologie in zijn geboorteplaats, aan de Theologische Hogeschool van de Gereformeerde Kerken (synodaal). Het waren daar met name de systematische theologen J.T. Bakker en G.P. Hartvelt die indruk op hem maakten en een vormende invloed hadden. Vooral via de colleges van Bakker, die op Luther was gepromoveerd, kwam hij in contact met de theologie van de grote reformator. En daarmee had hij zijn voornaamste theologische gesprekspartner gevonden.

Na zijn studie trad hij in 1975 in dienst van de theologische hogeschool als universitair docent Theologie- en dogmageschiedenis en Symboliek. Als docent was hij in zijn element: hij maakte in zijn boeiende colleges indruk door zijn grote kennis van zaken, zijn vermogen om complexe theologiehistorische ontwikkelingen relevant te maken voor theologen en predikanten van vandaag, zijn gevoel voor humor en zijn enthousiasmerende bevlogenheid. Maar vooral liet hij een blijvende en vormende indruk op veel studenten achter vanwege de existentiële betrokkenheid die uit zijn theologiseren bleek. Theologie beoefenen was voor Klaas Zwanepol niet enkel een boeiende academische exercitie, het was ook en vooral uitdrukking van zijn persoonlijke relatie met God, van de worsteling met die God en van de bevrijding die uiteindelijk alleen van God komt. En in dat alles bleef Luther de voornaamste gids, zoals steeds weer bleek uit zijn colleges en ook uit het onderwerp van zijn promotieonderzoek, over de theologie van Gerhard Ebeling, een theologie die het denken van Luther naar vandaag vertaalt. In 1990 promoveerde hij cum laude bij prof. Hartvelt op dit onderzoek, getiteld Onderscheiden. Een studie naar achtergrond, motief en methode van de theologie van Gerhard Ebeling.

In 1996 werd hij benoemd tot kerkelijk hoogleraar Lutherana aan het Evangelisch-Luthers Seminarium. Deze benoeming, een niet-vanzelfsprekende op een zo identiteitsgevoelige positie, betekende vanzelfsprekend dat hij lid werd van de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden. Maar voor hem was het al even vanzelfsprekend dat hij tegelijkertijd van harte gereformeerd bleef. Al in de rede waarmee hij het ambt van hoogleraar aanvaardde, over Luthers rechtvaardigingsleer, benaderde hij dit kernstuk van de lutherse traditie uitdrukkelijk vanuit een oecumenisch perspectief. Hij streefde ernaar de verschillende stromingen binnen het protestantisme met elkaar in gesprek te brengen in de overtuiging dat er dan werkelijk van elkaar geleerd kon worden.

De jaren als hoogleraar aan het Seminarium waren veeleisende en vruchtbare jaren. Veeleisend omdat het geen sinecure was om in de roerige jaren rond de eeuwwisseling, waarin in het Nederlandse protestantisme zowel kerkelijk als academisch heel veel in beweging was, mee leiding te geven aan het Seminarium en aan de Evangelisch-Lutherse Kerk. In dit opzicht viel z’n positie hem nu en dan niet licht. En tegelijk waren het vruchtbare jaren, jaren van intensieve contacten met studenten en met internationale Lutheronderzoekers, jaren ook van wetenschappelijk onderzoek en de neerslag daarvan in publicaties als Een menselijke God (2001), over Luthers christologie.

In 2004 werd de Evangelisch-Lutherse Kerk onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland, en in 2007 ging het Seminarium op in de Protestantse Theologische Universiteit. Klaas Zwanepol zag het als zijn taak om binnen deze nieuwe protestantse instituten te zorgen voor een eigen Lutherse inbreng. Dat hij eind 2007 om gezondheidsredenen zijn ambt vervroegd moest neerleggen was dan ook een bittere pil voor hem: er was immers nog zo veel te doen. Het verbaast dan ook niet dat hij in de jaren na zijn emeritaat zeer actief is gebleven. Internationaal leidde hij studenten in in de theologie van Luther als gastdocent in onder meer Zambia, Zuid-Afrika en Indonesië. Kerkelijk was hij actief als voorzitter van de commissie die in opdracht van de generale synode van de PKN de uitgave van haar belijdenisgeschriften verzorgde (2009). En zo is er nog veel meer te noemen.

Op zaterdag 30 juni jl. is hij na een kort ziekbed overleden. Hij zal door zijn vrouw, Christien, hun vier dochters en hun partners, en zijn vijf kleinkinderen zeer gemist worden. En al evenzeer zal hij gemist worden door zijn vele vrienden en zielsverwanten in en buiten de wereld van kerk en theologie. De uitvaart vindt plaats op zaterdag 7 juli as. om 11.00 uur in de Immanuelkerk te Ermelo.

Namens de PThU,
Henk van den Bosch