Home/actueel/PThU nieuws/Swipend achter het kruis aan
3 april 2018

Swipend achter het kruis aan

Hoe religie in Nederland niet verdwijnt maar verandert

Mirella Klomp startte in 2010 een onderzoeksproject naar moderne vertolkingen van het christelijke Passieverhaal in de concertzaal. Toen was daar in 2011 plotseling The Passion – een passiespektakel op het marktplein van Gouda. Sindsdien doet zij onderzoek naar dit verschijnsel: bij de omroepen en de producent, onder de bezoekers die naar de stadspleinen komen, in de sociale media en bij de virtuele processie. Tientallen interviews en veldnotities, filmpjes en foto’s, tienduizenden tweets en facebook-berichten verder heeft ze goed zicht op dit fenomeen. Afgelopen week was zij veelvuldig in de media als 'Passion-deskundige'.

Klomp ziet The Passion als casus die duidelijk laat zien dat christelijke religie in Nederland niet verdwenen is, maar ingrijpend is veranderd. Haar fascineert het gegeven dat in een geseculariseerd land als Nederland het passieverhaal van Jezus Christus toch zo populair kan zijn. Haar onderzoek laat zien: de verklaring dat The Passion niets anders dan vermaak is, is te simpel.

Nederland is namelijk nog altijd een waanzinnig calvinistisch land in zijn opvatting over religie: geloof is iets dat je moet onderschrijven – een kwestie van leerstellingen waar je ‘ja en amen’ op zegt. Met zo’n opvatting van religie kan de uitkomst alleen maar zijn dat de christelijke God steeds verder uit Nederland verdwijnt. Maar klopt dat wel? Mirella Klomp meent van niet: religieuze vormen, beelden en verhalen zijn verschoven van de kerk naar het publieke en culturele domein en ondergaan daar (soms grote) transformaties. Ze worden er geactualiseerd, bekritiseerd, toegeëigend, van nieuwe betekenissen voorzien. Voor veel mensen werken oude godsbeelden niet (meer). Toch leggen ze vaak actief verbindingen tussen wat ze in hun persoonlijk leven meemaken (ziekte, rouw of andere verlieservaringen, verraad) of in de samenleving (actualiteiten in stad of land) en thema’s uit het lijdensverhaal. Mensen blijken bij The Passion iets te vinden of ervaren dat ‘het heilige’ kan worden genoemd – er komt iets op ze af, er gebeurt iets nieuws – het massa-evenement is de kraamkamer van religiositeit. Het onderscheid tussen ‘seculier’ en ‘religieus’ is dus niet langer bruikbaar om mee aan te duiden wat hier gebeurt. Wie vandaag de dag iets van religie wil begrijpen, moet kijken naar wat mensen doen. Met duizenden tegelijk naar een stadsplein komen. Op Witte Donderdag met miljoenen tegelijk afstemmen op NPO1. Achter het led-verlichte kruis aan swipen op hun tablet.

Mirella Klomp voltooit in de komende maanden een boek over wat in de volksmond de “shownieuws-passie” wordt genoemd. Daarin beschrijft zij niet alleen de succesfactoren van deze passie, maar ook en vooral hoe religie in onze laatmoderne samenleving verandert: The Passion staat in een eeuwenlange traditie van muzikale en speelse opvoeringen van het lijdensverhaal van Jezus – in dat opzicht is er niets nieuws onder de zon – maar tegelijkertijd laat The Passion zien dat Nederlanders steeds meer spelen met religie, met hun religieuze identiteit; dat de media de rol van de kerken hebben overgenomen en nu theologie bedrijven voor het grote publiek; en dat onze samenleving door middel van dit publieke ritueel reflecteert op zichzelf. Christelijke religie is terug van nooit weggeweest, maar heeft een complete make-over ondergaan.

In de media