Home/PAO/Clusters 2019-2020/Cluster: Sacramenten: Maaltijd van de Heer
Cursuscode:
D192003/D192004/D192005
ECTS:
6
Docenten:
dr. Theo Witkamp, prof. dr. Annette Merz, prof. dr. Maaten Wisse, prof. dr. Wim Moehn, prof. dr. Marcel Barnard, dr. Mirella Klomp, dr. Cees Stavleu (CHE), dr. Harmen van Wijnen, drs. Hanneke de Pater-Bakker (CHE)
Kosten:
€ 1749,-
Max aantal deelnemers:
20
Onderzoeksgroep:
S,B,P
Wanneer
11, 12, 25, 26 november 2019 & 9 & 10 december 2019
Deadline inschrijving:
Aanmelden

Cluster Sacramenten: Maaltijd van de Heer

Veel mensen bezinnen zich op de Maaltijd van de Heer. In alle delen van de kerk, zowel binnen als buiten de PKN, blijkt de vraag te leven: ‘Wat zijn we eigenlijk aan het doen, wanneer we Avondmaal vieren?’ In dit cluster staat de vraag naar de verhouding van een gewone maaltijd en de Maaltijd van de Heer centraal.  In het theologisch onderzoek is de focus juist hierheen verlegd. Twee recente boeken markeren deze trend: The Handbook of Early Christian Meals, ed. P.B. Smit en S. Al-Suadi, T&T Clark 2019, en Mirella Klomp, Peter-Ben Smit, Iris Speckmann (red.), Rond de tafel. Maaltijd vieren in liturgische contexten (Meander 17), Heeswijk: Berne Media 2018.   

De vragen die hier aangesneden worden zijn allerminst theoretisch. Ze komen vooral op vanuit de praktijk. Op pioniersplekken stuit men bijvoorbeeld op de vraag wanneer de maaltijd de Maaltijd wordt. Gebeurt dit telkens wanneer je als kleine gemeenschap samen eet? Zo niet, wanneer dan wel? En hoe en met wie kun je hem dan vieren? Moet men eerst gedoopt zijn of is dat niet nodig? Dezelfde vraag leeft, wanneer vluchtelingen zich aangetrokken blijken te voelen tot een christelijke gemeente, maar de stap naar volledig lidmaatschap nog te groot vinden. Wat impliceert gastvrijheid in dit geval? Ook elders vraagt men zich af hoe het zit met de relatie tussen dopen, belijdenis doen en avondmaal. Op het moment dat ouders bijvoorbeeld verlangen dat hun gedoopte kinderen ook mee mogen doen aan het avondmaal, is de kwestie niet meer te ontwijken. De vraag naar de betekenis van de Tafel rijst ook daar waar mensen de avondmaalstafel mijden. Dit gebeurt van oudsher vooral bij de gereformeerde orthodoxie, maar we constateren inmiddels dat Eucharistie en Avondmaal op veel plaatsen minder vanzelfsprekend worden. Bijna alle voorgangers achten dit echter theologisch en geloofsmatig ongezond. Bij velen leeft juist een verlangen dat het avondmaal een inspiratiebron en een thuis kan zijn in tijden van geestelijke droogte, en niet een plek die scheiding brengt en vervreemding baart.  Is het mogelijk dat hier gemeenschap gesticht en het heil gevierd wordt? En waar gebeurt dat meer dan wanneer mensen samen eten? In naam van de Heer samen eten?

Niet alleen vanuit de praktijk, maar zoals gezegd ook vanuit de bijbelwetenschappen is nadrukkelijk de vraag gesteld wat de verhouding is van de Maaltijd van de Heer tot andere maaltijden. Enerzijds gebeurt dit vanuit oudtestamentische en oudoosterse contexten (offermaaltijden), anderzijds door een nieuwe bestudering van de evangeliën en de brieven van Paulus in de context van de antieke cultuur. Leveren de verhalen over Jezus, die samen eet met ‘tollenaren en zondaars’, een betere manier van denken over ons liturgisch heilig avondmaal op, dan de exclusieve verwijzing naar het ‘laatste avondmaal’, vraagt men zich af. En wat gebeurt er wanneer we Gal 1-2 en 1 Kor 11 lezen vanuit de vraag wat er zich concreet heeft afgespeeld in die gemeente toen? Hoe heeft men verder de Maaltijd in de periode direct na het Nieuwe Testament geïnterpreteerd? Was het allemaal conform het model dat we bij Paulus aantreffen? Naar dit alles is inmiddels veel onderzoek naar gedaan en nieuwe resultaten geven te denken.  Het blijkt zelfs dat ook de relatie tussen Pesach en avondmaal tegenwoordig anders beoordeeld wordt dan een generatie geleden. Kortom, een update helpt.

Dit alles heeft invloed op de systematisch-theologische doordenking. Natuurlijk staat ook hier de vraag centraal wat we eigenlijk doen, wanneer we avondmaal vieren. Daarin bestaat continuïteit met de kerkelijke traditie, die deze vraag telkens weer gesteld heeft. Door nieuwe ervaringen in de gemeenten en door nieuwer onderzoek staat hij echter onder een ander voorteken. Daarom worden we genoodzaakt de  denkwegen opnieuw te bewandelen. Als vanzelf betreden we dan zowel het terrein van de dogmatiek als ook dat van de ethiek en de pedagogiek.

Het cluster kent drie cursussen: een bijbels-theologische (NT, met uitstapjes naar het OT en de vroegchristelijke kerk), een systematische en een praktisch-theologische. In de eerste gaat het om de opbrengsten van nieuwer onderzoek; bij de tweede om een dogmatische doordenking; bij de derde om een bezinning op bestaande en nieuwe praktijken.

Cursusdata

11 en 12 november 2019 - De Maaltijd als symposium

25 en 26 november 2019 - Het avondmaal in de dogmatiek

9 en 10 december 2019 - Food Ministry